فروغ فرخزاد

في الذاكرة دائمًا

فروغ فرخزاد

29 ديسمبر 193413 فبراير 1967

مكان الميلاد: تهران، ایران، مكان الوفاة: تهران، ایران

عنوان المرقد: آرامستان ظهیرالدوله، تهران، ایران

فروغ فرخزاد

فروغ فرخزاد

29 ديسمبر 1934—13 فبراير 1967

مكان الميلاد: تهران، ایران|مكان الوفاة: تهران، ایران

عنوان المرقد: آرامستان ظهیرالدوله، تهران، ایران

يوم موتي حين يُحمَل تابوتي،

لا تظنّ أنّ في قلبي حسرةً على هذه الدنيا.

— مولانا
1 / 5

فروغ فرخزاد؛ عکس تاریخی 1 — منبع: آرشیو آرت‌باکس، artebox.org/farrokhzad-02/

رسالة صوتية

0:00
0:00

زندگی‌نامه

فروغ فرخزاد در تهران و در خانواده‌ای پرجمعیت بزرگ شد. از نوجوانی به شعر و هنر گرایش داشت و پس از دوره‌ای تحصیل، آموزش نقاشی و خیاطی را نیز تجربه کرد. ازدواج جوانی با پرویز شاپور و تولد کامیار بخشی از زندگی او بود؛ تجربه مادری، جدایی و تلاش برای استقلال، در خوانش زندگی و شعرش اهمیت دارد.

با انتشار «اسیر»، «دیوار» و «عصیان» صدایی متفاوت در شعر فارسی شنیده شد. زبان او در «تولدی دیگر» به پختگی تازه‌ای رسید و از تجربه فردی به پرسش‌هایی درباره انسان، زمان و جهان گسترش یافت. فروغ در کنار شعر، به سینما روی آورد و مستند «خانه سیاه است» را در آسایشگاه باباباغی تبریز ساخت؛ اثری که چهره او را در تاریخ سینمای مستند نیز ماندگار کرد.

فروغ در اوج فعالیت هنری، در ۲۴ بهمن ۱۳۴۵ بر اثر سانحه رانندگی در تهران درگذشت و در ظهیرالدوله به خاک سپرده شد. مجموعه «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» پس از مرگش انتشار یافت. میراث او در شعر و سینما، توجه صریح به تجربه انسانی و تلاش برای یافتن زبانی شخصی است؛ زبانی که همچنان موضوع مطالعه و ترجمه است.

از دفترهای نخست تا «تولدی دیگر»

«اسیر»، «دیوار» و «عصیان» دفترهای آغازین فروغ‌اند. در «تولدی دیگر» دامنهٔ تصویرها و شکل جمله‌ها تغییر کرد و تجربهٔ فردی در نسبت با زمان، شهر و زندگی روزمره قرار گرفت. «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» پس از درگذشت او منتشر شد و در خوانش کارنامه‌اش جایگاه مهمی دارد.

فیلم و صدای شاعر

کار با استودیو گلستان زمینهٔ تجربهٔ تدوین و فیلم‌سازی را برای فرخزاد فراهم کرد. در «خانه سیاه است»، زندگی ساکنان جذام‌خانهٔ باباباغی در کنار شعر و گفتار متن روایت می‌شود. این فیلم راه دیگری برای شناخت توجه او به صدا، نگاه و ریتم است. در گفت‌وگوی آرشیوی ایرج گرگین نیز می‌توان صدای خود او و توضیحش دربارهٔ تجربهٔ شاعری را شنید.

نسخهٔ آرشیوی «خانه سیاه است»

برش فیلم در این یادبود از نسخهٔ آرشیوی «خانه سیاه است» انتخاب شده است. فیلم در جذام‌خانهٔ باباباغی ساخته شد و در کنار تصویر، از گفتار متن و قطعات شاعرانه برای روایت زندگی ساکنان بهره می‌برد.

منابع تکمیلی زندگی‌نامه، آثار و رسانه‌ها

منابع تکمیلی زندگی‌نامه، آثار و رسانه‌ها

زندگی و آثار

مكان الميلاد: تهران، ایران|مكان الوفاة: تهران، ایران

تاريخ الميلاد: 29 ديسمبر 1934|تاريخ الوفاة: 13 فبراير 1967

عنوان المرقد: آرامستان ظهیرالدوله، تهران، ایران

مشخصات و خلاصه سریع
فروغ فرخزاد؛ صورت کامل نام در برخی منابع: فروغ‌الزمان فرخزاد؛ شاعر و فیلم‌ساز ایرانی. تولد مبنا: ۸ دی ۱۳۱۳، تهران؛ درگذشت: ۲۴ بهمن ۱۳۴۵، تهران؛ سن: ۳۲ سال. آرامگاه: ظهیرالدوله. اثر شاخص شعری: تولدی دیگر؛ فیلم شاخص: خانه سیاه است.
خانواده
پدر: محمدباقر فرخزاد، نظامی؛ مادر: توران وزیری‌تبار. همسر پیشین: پرویز شاپور، طنزپرداز؛ پسر: کامیار شاپور. خواهران: پوران و گلاره فرخزاد؛ برادران: امیر، مسعود، مهرداد و فریدون فرخزاد. پوران نویسنده و فریدون هنرمند و شاعر بود. اطلاعات خصوصی بستگان زنده در این صفحه درج نشده است. فرزندخوانده: حسین منصوری؛ این نسبت در شرح عکس‌های آرشیو آرت‌باکس ثبت شده است: https://artebox.org/farrokhzad-02/ .
تحصیلات و حرفه
تحصیل عمومی تا دوره دبیرستان و سپس آموزش هنری از جمله نقاشی و خیاطی؛ مدرک دانشگاهی مستندی در منابع بررسی‌شده تأیید نشده است. حرفه اصلی: شاعری؛ فعالیت مستند در فیلم‌سازی، تدوین و تجربه‌های هنری.
آثار شاخص
اسیر: مجموعه آغازین؛ دیوار: دفتر شعر؛ عصیان: مجموعه شعر؛ تولدی دیگر: از آثار مهم دوره پختگی؛ ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد: مجموعه منتشرشده پس از مرگ؛ خانه سیاه است: فیلم مستند درباره زندگی در آسایشگاه باباباغی. این شش اثر از کارهای اصلی او هستند؛ شعرها و چاپ‌های گوناگون، کتاب مستقل تازه شمرده نشده‌اند.
دستاوردها و میراث
از چهره‌های مهم تحول زبان و بیان تجربه زنانه در شعر معاصر و از فیلم‌سازان اثرگذار سینمای مستند ایران. خانه سیاه است در جشنواره اوبرهاوزن مورد تقدیر قرار گرفت. تاریخچه شعر و سینمای او مستقل از شایعات زندگی خصوصی قابل بررسی است.
علایق و مهارت‌ها
شعر، نقاشی و سینما در زندگی هنری او مستندند. مهارت در تصویرپردازی، زبان شخصی، ساختار شعر نو، مشاهده مستند و پیوند صدا و تصویر در آثارش دیده می‌شود.
ویژگی‌ها و اهداف
پژوهش‌های ادبی بر صراحت زبان و جست‌وجوی هویت مستقل در آثار او تأکید دارند. این توصیف اثر و رویکرد هنری است؛ از نسبت‌دادن صفات روان‌شناختی یا آرزوهای خصوصیِ بدون سند پرهیز شده است.
سفر و مکان‌های مرتبط
تهران: زادگاه و فعالیت هنری؛ اهواز: بخشی از زندگی مشترک جوانی؛ باباباغی تبریز: محل ساخت خانه سیاه است؛ سفر به اروپا در دوره رشد هنری در زندگی‌نامه‌ها آمده است. فهرست کامل سفرها بدون سند مستقل ارائه نمی‌شود.
حقایق جالب
۱. در کنار شعر، فیلم مستند ساخت. ۲. خانه سیاه است در باباباغی ساخته شد. ۳. پسر او و پرویز شاپور، کامیار نام داشت. ۴. پوران و فریدون از بستگان هنرمند او بودند. ۵. ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد پس از مرگ منتشر شد. ۶. شعرهای او به زبان‌های مختلف ترجمه شده‌اند.
مهم‌ترین اتفاق و دلیل شهرت
انتشار تولدی دیگر و ساخت خانه سیاه است دو نقطه مهم کارنامه او هستند. او بیش از همه با صدای مستقل در شعر معاصر و ترکیب نگاه شاعرانه و مستند در سینما شناخته می‌شود.
ورزش، خوراک و حیوان خانگی
درباره ورزش یا تیم محبوب، غذای موردعلاقه و حیوان خانگی او اطلاعات معتبری در دسترس نیست.
موسیقی، فیلم، کتاب و هنر موردعلاقه
علاقه و کار در ادبیات و هنرهای تصویری مستند است؛ اما برای نام‌بردن از یک فیلم، قطعه موسیقی یا کتاب به‌عنوان محبوب‌ترینِ او اطلاعات معتبری در دسترس نیست.
اختلاف تاریخ‌ها
۸ دی ۱۳۱۳، تاریخ رایج فارسی و مبنای صفحه است. بعضی منابع انگلیسی، از جمله پروژه زنان شاعر ایرانیکا، ۶ دی ۱۳۱۳ یا سال ۱۹۳۵ را آورده‌اند. تاریخ درگذشت مبنای این صفحه ۲۴ بهمن ۱۳۴۵ است؛ برخی بازنشرها روز ۲۵ را نوشته‌اند. اختلاف‌ها پنهان نشده‌اند.
منابع عمومی
پروژه زنان شاعر ایرانیکا: https://poets.iranicaonline.org/article/furugh-farrukhzad/ ؛ آرشیو معرفی زندگی: https://www.forughfarrokhzad.org/lifetime.htm ؛ بنیاد شعر: https://www.poetryfoundation.org/poets/forugh-farrokhzad ؛ اطلاعات کتاب‌شناختی: https://www.ketabnak.com/persons/118/فروغ+فرخزاد
شجرة العائلة
محمدباقر فرخزادالأب

نظامی

توران وزیری‌تبارالأم
پرویز شاپورالزوج/الزوجة

همسر پیشین؛ طنزپرداز

کامیار شاپورالابن

فرزند فروغ و پرویز شاپور

پوران فرخزادالأخت

نویسنده و پژوهشگر

گلاره فرخزادالأخت
امیر فرخزادالأخ
مسعود فرخزادالأخ
مهرداد فرخزادالأخ
فریدون فرخزادالأخ

شاعر و هنرمند

حسین منصوریالابن

فرزندخوانده؛ نسبت در آرشیو عمومی آرت‌باکس ثبت شده است

إنشاء صفحة تذكارية
صفحة تذكارية لـ فروغ فرخزاد | QR LIFE