
سپیده کاشانی
23 يوليو 1936 — 13 فبراير 1993
غبتَ عن العيون، لكن نور ذكراك باقٍ في روح الأيام.
مكان الميلاد: کاشان، استان اصفهان، ایران · مكان الوفاة: لندن، بریتانیا
عنوان المرقد: آرامستان بهشت زهرا، مقبرهٔ ۹۵۳، کنار قطعهٔ ۲۶ · تهران، ایران
تصویر بزرگداشت سپیده کاشانی در پنجاهویکمین شب شاعر | سراج۲۴
السيرة الذاتية
سپیده کاشانی، از غزل تا سرود
سرور اعظم باکوچی، شاعر و ترانهسرایی که با نام سپیده کاشانی شناخته میشود، در یکم مرداد ۱۳۱۵ در کاشان به دنیا آمد. بخش بزرگی از شهرت او به شعرها و سرودهایی بازمیگردد که در سالهای انقلاب و جنگ ایران و عراق نوشته و از رادیو و تلویزیون شنیده شدند. با این حال، کارنامهٔ او پیش از این دوره آغاز شده بود و غزلهایش در کنار شعر نیمایی، تجربهٔ دیگری از زبان و تخیل او را نشان میدهند.
کودکی و سالهای آموزش
او آخرین فرزند خانواده بود. به روایت خودش، پدر و مادر نخستین آموزگاران او بودند. مادرش زهرا، که قرآن تدریس میکرد و به شعر و مشاعره علاقه داشت، خواندن قرآن را به او آموخت. پدرش حسین باکوچی، بازرگان و اهل مطالعه، او را با شعر فارسی و آثاری از سعدی، حافظ و مولانا آشنا کرد. او دوران مدرسه را در کاشان گذراند. در روایت منتشرشده دربارهٔ نوجوانی او، ادامهٔ تحصیل در دانشگاه از خواستههایش معرفی شده است. در یکی از شرححالها نخستین شعر او به یازدهسالگی نسبت داده شده و آغاز جدی کارش دیرتر دانسته شده است.
تهران، انجمنهای ادبی و اولین دفتر
در نوجوانی پس از ازدواج با جواد عباسیان به تهران رفت. در سالهایی که مسئولیت ادارهٔ خانه و پرورش فرزندان را داشت، فرصت سرودن محدودتر بود. بعدتر در انجمنهای ادبی تهران حاضر شد و از سال ۱۳۴۷ همکاریاش با مطبوعات آغاز شد. شعرهای او در صفحات ادبی مجلات منتشر میشد و بنا بر شرححال ایرانپدیا، مدتی مسئولیت صفحات ادبی زن روز را نیز بر عهده داشت. حضور در این محافل فرصت خواندن شعر و شنیدن نقد را فراهم کرد و به شناختهشدن آثارش پیش از انتشار نخستین دفتر کمک کرد.
پروانههای شب و تجربهٔ شعر نیمایی
نخستین دفتر شعرش، «پروانههای شب»، در سال ۱۳۵۲ منتشر شد. در این کتاب، غزلهایی با زبان و وزن آشنا در کنار شعرهای نیمایی آمدهاند. یکی از نمونههای کمتر گفتهشده از تجربهٔ او با وزن شکسته، شعرهایی است که در سوگ پدر و مادرش نوشت. این نمونهها نشان میدهند که در بیان تجربهٔ شخصی نیز قالبهای متفاوت را به کار میگرفت. مضمونهایی مانند اندوه، امید و توجه به فضای اجتماعی زمانه در دفتر نخستش کنار هم قرار دارند.
رادیو، سالهای جنگ و شعر پایداری
در سال ۱۳۵۸ فعالیتش در رادیو آغاز شد. سرودها یکی از راههای رسیدن شعر او به مخاطبانی شدند که لزوماً کتاب شعر نمیخواندند. از شناختهشدهترین نمونهها سرودهٔ «به خون گر کشی خاک من، دشمن من» است که در آن تصویرهای گل، خاک و وطن در کنار لحن حماسی میآیند. حسین اسرافیلی در برنامهٔ شب شاعر به یاد آورده که سپیده کاشانی در سفرهای شاعران به جبههها حضور مییافت. این رفتوآمدها بخشی از پیوند او با فضای جنگ و رزمندگان بود. مجموعهٔ «هزار دامن گل سرخ» بخشی از سرودههای این دوره را گرد آورده است.
سالهای پایانی و میراث ادبی
در سالهای جنگ، بیماری و درگذشت همسرش در ۱۳۶۴ وقفهای در فعالیت ادبی او ایجاد کرد. به گزارش ایرانپدیا، او در ۱۳۶۷ دوباره به شعر بازگشت. سپیده کاشانی پس از ابتلا به سرطان روده، بنا بر گزارش کیهان، در ۲۴ بهمن ۱۳۷۱ درگذشت. محل درگذشت او لندن بود و پیکرش در آرامستان بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد. ایرانپدیا محل آرامگاه را مقبرهٔ ۹۵۳، کنار قطعهٔ ۲۶، معرفی کرده است. پس از درگذشت او، «هزار دامن گل سرخ» و «سخن آشنا» منتشر شدند. «سخن آشنا» نمونههایی از غزل، قصیده، مثنوی، چهارپاره و شعر نیمایی او را در کنار هم قرار میدهد. «آنان که بقا را در بلا دیدند» یادداشتهای سفر او به جنوب است و «سپیده سخن» گزیدهای از مقالات اوست. بخشی از سرودهٔ معروف او با نام «خاک آزادگان» در کتاب فارسی پایهٔ دهم چاپ شده و در پیوست همین صفحه قرار دارد.
اختلاف منابع دربارهٔ تاریخها
ایرنا و ایرانبوم زادروز را ۱ مرداد ۱۳۱۵ نوشتهاند. مقالهٔ «بررسی ویژگیهای سبکی و تحلیل محتوایی شعر سپیده کاشانی» و مقالهٔ مجلهٔ رشد سال تولد را ۱۳۱۳ آوردهاند. کیهان روز درگذشت را ۲۴ بهمن ۱۳۷۱ ثبت کرده است. در یک گردآوری اینترنتی تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۷۱ آمده است. تاریخهای فرم بر پایهٔ گزارش ایرنا و ایرانبوم برای تولد و گزارش کیهان برای درگذشت ثبت شدهاند.
منابع زندگینامه و فیلدهای سفارشی
شجرة العائلة
بازرگان و اهل مطالعه بود و سپیده را با شعر فارسی آشنا کرد.
قرآن تدریس میکرد و خواندن آن را به دخترش آموخت.
همسر سپیده کاشانی.
فرزند سپیده کاشانی و جواد عباسیان.
فرزند سپیده کاشانی و جواد عباسیان.
فرزند سپیده کاشانی و جواد عباسیان.
معلومات إضافية
- نام شناسنامهای
- سرور اعظم باکوچی
- زادگاه و سالهای مدرسه
- کاشان
- آغاز همکاری با مطبوعات
- ۱۳۴۷، انتشار شعر در نشریات و همکاری با زن روز
- پروانههای شب
- نخستین مجموعهٔ شعر، ۱۳۵۲
- همکاری با رادیو
- از سال ۱۳۵۸، شعر و سرود
- به خون گر کشی خاک من
- سرودهٔ حماسی دربارهٔ پایداری و وطن
- هزار دامن گل سرخ
- مجموعهای از سرودههای سالهای جنگ
- سخن آشنا
- مجموعهای از غزل، قصیده، مثنوی، چهارپاره و شعر نیمایی
- سپیده سخن
- گزیدهٔ مقالات سپیده کاشانی
- قالبهای شعری
- غزل، قصیده، مثنوی، چهارپاره و شعر نیمایی
- میراث ادبی
- پیوند شعر پایداری و سرود رادیویی با مخاطبان عمومی



