Erinnerung an ein Leben
پرویز دهداری
1. April 1932–24. November 1992
Geburtsort: مرودشت، فارس, Sterbeort: تهران
Adresse der Ruhestätte: بهشت زهرا, تهران, Abschnitt ۲۰
Biografie
پرویز دهداری فوتبال را در زمینهای آبادان آموخت، بازوبند کاپیتانی ایران را بست و سالها بعد، در مقام نخستین سرمربی پرسپولیس و سرمربی تیم ملی، به بازیکنان جوان میدان داد. در آذر ۱۳۶۷، تیمی که او هدایت میکرد بازی ردهبندی جام ملتهای آسیا را در دوحه برد. آن سکو پس از یکی از دشوارترین دورههای تغییر نسل در فوتبال ایران به دست آمد.
کودکی، مدرسه و فوتبال در آبادان
دهداری در فارس و در خانوادهای آبادانی به دنیا آمد. خانوادهاش در ماههای نخست زندگی او به آبادان بازگشت و کودکیاش در همان شهر گذشت. در روایت کمیتهٔ پیشکسوتان کانون مربیان فوتبال ایران، نخست به دبستان رازی و بعد به دبیرستان ابنسینا رفت. او و چند همکلاسیاش در دبیرستان تیمی به نام «روئینتن» ساختند. فوتبال مدرسه برای دهداری راهی شد تا به تیم منتخب مدارس آبادان برسد.
کانون مربیان یکی از نخستین بازیهای ثبتشدهٔ او را به پاییز ۱۳۲۷ نسبت میدهد. منتخب مدارس آبادان در زمین خاکی بوآرده با منتخب مدارس خرمشهر روبهرو شد و بازی بدون گل پایان گرفت. دهداری پس از آن به باشگاه جم آبادان پیوست. بازی برای جم و سپس منتخب آبادان، او را پیش از ورود به فوتبال پایتخت با فضای رقابت باشگاهی و مسابقات کشوری آشنا کرد.
سه گل برابر شاهین و راهی که به تهران رسید
در فروردین ۱۳۳۲، منتخب آبادان در دیداری دوستانه برابر شاهین تهران ۵ بر ۲ پیروز شد. به روایت کانون مربیان، دهداری سه گل زد و بازیاش توجه دکتر عباس اکرامی و مسئولان شاهین تهران را جلب کرد. ارتباط او با باشگاه شاهین در سالهای بعد جدیتر شد و از میانهٔ دههٔ ۱۳۳۰ پیراهن شاهین تهران را پوشید. باشگاه جم آبادان نیز بعدها با نام شاهین آبادان شناخته شد.
در کارنامهٔ باشگاهی او قهرمانی جام حذفی تهران با شاهین در سال ۱۳۳۷ و تکرار آن در سال ۱۳۴۲ ثبت شده است. او از سال ۱۳۳۹ کاپیتان شاهین بود. در روایت کانون مربیان از قهرمانی ۱۳۴۲، تماشاگران بازیکنان را پس از بازی بر دوش گرفتند و دهداری با جام در دست پیشاپیش همتیمیهایش از امجدیه بیرون رفت. این تصویر یکی از خاطرات مشخصی است که از سالهای او در شاهین به جا مانده است.
از منتخب آبادان تا بازوبند ایران
دهداری در سال ۱۳۳۴ به تیم ملی دعوت شد. در بازیهای آسیایی ۱۹۵۸ توکیو برای ایران به میدان رفت و در مسیر رقابتهای جام ملتها در هند، بازوبند کاپیتانی تیم ملی را به بازو بست. کانون مربیان و دانشنامهٔ ویکیجو حضور او در مقدماتی المپیک توکیو را هم در کارنامهٔ ملیاش ثبت کردهاند. ویکیجو از بازی مقابل عراق بهعنوان آخرین بازی ملیاش یاد میکند. دهداری با مشکلات جسمی از بازی کنار رفت و مدتی بعد تجربهاش را در مربیگری به کار گرفت.
سالهای آغاز پرسپولیس، گارد و هما
پس از لغو پروانهٔ باشگاه شاهین در سال ۱۳۴۶، بخشی از بازیکنان آن باشگاه مسیرشان را در پرسپولیس ادامه دادند. دهداری رهبری تیم را پذیرفت و در تاریخ باشگاه بهعنوان نخستین سرمربی شناخته شد. او در کنار این تجربه، با گروهی از بازیکنان جوان نیز کار کرد. این گروه در تیم گارد بازی کرد و هستهٔ آن بعدتر در باشگاه هما ادامه داد.
در مرور تاریخی کانون مربیان، گذار از گارد به هما با پیدا شدن پشتیبان و فراهم شدن فرصت حضور در جام تخت جمشید همراه بود. هما در آن دوره در رقابتهای سراسری به مقامهای سوم و دوم رسید. برای بازیکنان جوان، این تیم فرصت رقابت در سطح اول فوتبال ایران را فراهم کرد. مهدی خبیری از بازیکنانی بود که تجربهاش در این مکتب را بعدها در گفتوگو با نشریهٔ «رشد آموزش تربیت بدنی» شرح داد.
دورهٔ نخست مربیگری تیم ملی و جام کوروش
دهداری نخستین بار در سال ۱۳۵۰ هدایت تیم ملی را به عهده گرفت. آرشیو مسابقات جام کوروش ۱۹۷۱ او را سرمربی ایران و تیم ایران را قهرمان آن دوره ثبت کرده است. در ادامه، تیم ملی در مسیر انتخابی المپیک ۱۹۷۲ مونیخ بازی کرد. این بخش از کارنامهٔ او میان تجربهٔ باشگاهی در پرسپولیس و گارد و بازگشتش به تیم ملی در دههٔ ۱۳۶۰ قرار دارد.
بازگشت در سال ۱۳۶۵ و فرصت دادن به جوانترها
در سال ۱۳۶۵، دهداری دوباره سرمربی ایران شد و تیم را در بازیهای آسیایی سئول همراهی کرد. اختلاف میان شماری از بازیکنان و کادر فنی به استعفای گروهی چهارده بازیکن انجامید. کانون مربیان و گزارش تسنیم از مستند «پرویزخان» این رویداد را نقطهٔ مهم دورهٔ دوم مربیگری او میدانند. دهداری در ادامه به بازیکنان جوانتر فرصت داد و ترکیب تازهای شکل گرفت.
احمدرضا عابدزاده، جواد زرینچه، مجید نامجو مطلق و صمد مرفاوی از چهرههاییاند که منابع در روایت آن دوره نام بردهاند. در یک عکس آرشیوی از تمرین تیم ملی در اردیبهشت ۱۳۶۷، بازیکنان در زمین دور دهداری جمع شدهاند. نامهایی مانند سیروس قایقران، زرینچه و نامجو مطلق در شرح عکس آمدهاند. آن تمرین بخشی از دورهای را ثبت کرده که کادر فنی برای مسابقات پیش رو تیم تازه را آماده میکرد.
دوحه، آذر ۱۳۶۷ و مقام سوم آسیا
ایران در جام ملتهای آسیا ۱۹۸۸ قطر به نیمهنهایی رسید. بازی ۱۵ دسامبر مقابل عربستان با شکست یک بر صفر تمام شد. دو روز بعد، در دیدار ردهبندی مقابل چین، مسابقه پس از وقت اضافه به تساوی بدون گل رسید. ایران در ضربات پنالتی ۳ بر صفر پیروز شد و مقام سوم را گرفت. آرشیو مسابقات، دهداری را سرمربی ایران و احمدرضا عابدزاده را دروازهبان تیم در هر دو بازی ثبت کرده است. این جزئیات امکان پیگیری مسیر تیم را از نیمهنهایی تا سکوی سوم فراهم میکنند.
دورهٔ دوم حضور او در تیم ملی تا آغاز رقابتهای مقدماتی جام جهانی ۱۹۹۰ ادامه یافت. در روایت کانون مربیان، دهداری در همان مقطع از مسئولیتش کنارهگیری کرد.
اخلاق و تحصیل در روایت شاگردان
«معلم اخلاق فوتبال ایران» لقبی بود که همکاران و شاگردان دهداری برای یاد کردن از شیوهٔ کارش به کار میبردند. مهدی خبیری نمونهای از آن شیوه را به یاد میآورد. قرار بود همراه تیم پیکان به سفر برود و دهداری گرفتن دیپلم را شرط همراهی او قرار داد. خبیری به مدرسه برگشت، دیپلمش را گرفت و در آن سفر به تیم پیوست. او گفته است که پیگیری دهداری بعدتر در تصمیمش برای ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ روانشناسی هم نقش داشت.
این خاطره نشان میدهد چرا در صحبت از دهداری، نام باشگاهها و نتایج مسابقه تنها بخشی از یادهاست. خبیری و محمدرضا پهلوان در گفتوگوی منتشرشده در نشریهٔ رشد، از انضباط تیمی، اهمیت درس خواندن و پایبندی او به معیارهایش هنگام انتخاب بازیکن یاد کردهاند.
سالهای پایانی و یادبود
دهداری در سوم آذر ۱۳۷۱ در تهران درگذشت. در گزارش گفتوگو با سازندهٔ مستند «پرویزخان»، عارضهٔ کلیوی بهعنوان بیماری سالهای پایانی او ذکر شده است. مزار او در قطعهٔ ۲۰ بهشت زهراست و گزارش سالگرد، گردهمایی شاگردان و همبازیانش را در همانجا ثبت کرده است. در آبادان نیز مراسم بزرگداشت او برگزار شده و نامش بر یکی از خیابانهای شهر مانده است. سجاد ترابی زندگی و میراث او را در مستند «پرویزخان» با عکسها، تصاویر آرشیوی و گفتوگوها مرور کرده است.
اختلاف منابع دربارهٔ تولد
در مشخصات فعلی این یادبود، ۱۲ فروردین ۱۳۱۱ و مرودشت آمده است. کمیتهٔ پیشکسوتان کانون مربیان فوتبال ایران، روز نخست فروردین ۱۳۱۱ و مرودشت را ثبت کرده است. گزارش تسنیم دربارهٔ مستند «پرویزخان» از سال ۱۳۱۲ و روستای گلدشت نام میبرد. روز و سال تولد در این روایتها یکسان نیست.
منابع زندگینامه و کارنامه
Ein paar Worte
Jeder, der kam, baute ein neues Haus, ging dann fort und überließ es einem anderen.
— Saadi
Weitere Informationen
- باشگاههای دوران بازی
- جم و شاهین آبادان، سپس شاهین تهران
- پرسپولیس
- نخستین سرمربی تاریخ باشگاه
- جام ملتهای آسیا ۱۹۸۸
- مقام سوم با ایران؛ پیروزی ۳–۰ برابر چین در ضربات پنالتی
- مستند زندگی
- پرویزخان، ساختهٔ سجاد ترابی




