
The grace of a life
پروانه معصومی
August 25, 1944—November 27, 2023
Place of birth: تهران، ایران, Place of death: استان گیلان، ایران
Resting place address: آرامگاه خانوادگی در امامزاده ابوطالب, فرحزاد، تهران
I was dead, I came alive; I was tears, I became laughter;
the fortune of love arrived, and I became fortune everlasting.
پروانه معصومی در جمع هنرمندان صداوسیما، ۱۳۸۹. عکس khamenei.ir، مجوز CC BY 4.0.
Voice message
Biography
پروانه معصومی، با نام اصلی سکینه کبودرآهنگی، در سال ۱۳۲۳ در تهران به دنیا آمد. تصویر باغ فرحزاد از خاطراتی بود که سالها با او ماند. او و خواهرانش تابستانها را در باغ خانوادگی میگذراندند، در استخر باغ شنا میکردند و از چشمهها و درختان آن خاطره داشتند. معصومی بعدها در گفتوگو با جامجم، علاقهاش به زندگی در طبیعت را به همان سالها پیوند داد.
او در دانشکدهٔ زبانهای خارجی دانشگاه ملی ایران، دانشگاه شهید بهشتی امروز، تحصیل کرد و برای ادامهٔ تحصیل به آلمان رفت. در روایت خودش، زمینهٔ تحصیلش مترجمی انگلیسی، آلمانی و فرانسوی بود و پس از بازگشت مدتی در یک شرکت تجاری در زمینهٔ مدیریت و ترجمه کار کرد. در آلمان با مسعود معصومی، از پیشگامان عکاسی صنعتی ایران، ازدواج کرد. حاصل ازدواج آنها نیما معصومی بود که بعدها معماری خواند و خانهٔ مادرش در گیلان را طراحی کرد.
ورود معصومی به سینما از اوایل دههٔ ۱۳۵۰ آغاز شد. او تجربهٔ کوتاه بازی در «بیتا» را به یاد میآورد و آیفیلم در معرفی کارنامهاش از فیلم کوتاه «سفر» نیز بهعنوان نخستین تجربهٔ تصویری یاد کرده است. نقشی که مسیر حرفهای او را تغییر داد، عاطفه در «رگبار» بود. احمدرضا احمدی او را به بهرام بیضایی معرفی کرد. به روایت معصومی، در آزمون بازیگری صحنهای را اجرا کرد که عاطفه، معلم تازهوارد با بازی پرویز فنیزاده را با مدیر مدرسه اشتباه میگیرد. استقبال از فیلم در جشنوارهٔ بینالمللی تهران او را به ادامهٔ بازیگری ترغیب کرد. همکاری با بیضایی با نقش رعنا در «غریبه و مه» و نقش آسیه در «کلاغ» ادامه پیدا کرد.
در دههٔ ۱۳۶۰، معصومی با «گلهای داوودی» رسول صدرعاملی نخستین زن برندهٔ جایزهٔ بازیگری جشنوارهٔ فیلم فجر شد. او برای دریافت اولین جایزه در اختتامیه حضور نداشت و سالها بعد این خاطره را در گفتوگو با بولتن جشنواره بازگو کرد. نقش خاتون در «ناخدا خورشید» ناصر تقوایی از کارهای شاخص همان دهه بود. در دورهٔ ششم جشنوارهٔ فجر، بازیاش در «جهیزیهای برای رباب» و «شکوه زندگی» یک جایزهٔ دیگر برایش به ارمغان آورد. او روی صحنهٔ تئاتر هم در نمایش «جنایت و مکافات» به کارگردانی علی رفیعی بازی کرد.
تماشاگران تلویزیون او را در نقش جواهر در «کوچک جنگلی»، هاجر در «امام علی (ع)» و تیه، همسر آمنهوتپ سوم، در «یوسف پیامبر» دیدند. معصومی دربارهٔ انتخاب نقش میگفت هنگام خواندن فیلمنامه به این فکر میکند که با حذف آن شخصیت چه اتفاقی برای داستان میافتد. او از «گلهای داوودی»، «ناخدا خورشید» و «امام علی (ع)» با علاقه یاد میکرد. آخرین حضور تلویزیونیاش نقش گیلسو در «در کنار پروانهها» بود که در سال ۱۴۰۰ پخش شد.
به گفتهٔ نیما معصومی، آشنایی با اسالم در زمان ساخت «غریبه و مه» در علاقهٔ مادرش به زندگی در گیلان نقش داشت. معصومی از سال ۱۳۷۵ در گیلان ساکن شد و در طاهرگورابِ صومعهسرا، بخشی از روزهایش را به مطالعه و رسیدگی به گلخانه میگذراند. برای پرورش گیاهان کتاب میخواند، مقالههای آموزشی خارجی را ترجمه میکرد و برای بعضی از گیاهانش نام میگذاشت. کارنامهاش به بازیگری محدود نماند. مستند «عاشقی» را دربارهٔ یکی از نگهبانان تخت سلیمان و «قهرمان مادر» را دربارهٔ مادر رضا سوختهسرایی، قهرمان کشتی، ساخت.
نقشهایی که معصومی در فیلمهای بیضایی بازی کرد، بخشی از میراث موج نوی سینمای ایراناند. مرمت «رگبار» و «غریبه و مه» امکان تماشای دوبارهٔ این آثار را برای مخاطبان نسلهای بعد فراهم کرد. بازی معصومی در آثار تلویزیونی نیز سبب شد تماشاگرانی که آن فیلمها را در زمان اکران ندیده بودند، او را با نقشهای دیگری به یاد بیاورند.
پروانه معصومی روز دوشنبه ۶ آذر ۱۴۰۲ در بیمارستانی در گیلان درگذشت. ایسنا و یورونیوز محل درگذشت را رشت و تسنیم آن را صومعهسرا گزارش کردند. پس از وداع در رشت، پیکرش ۸ آذر در آرامگاه خانوادگیِ امامزاده ابوطالب فرحزاد تهران به خاک سپرده شد. او در گفتوگو با جامجم، ۳ شهریور را تاریخ شناسنامهای و ۱۵ شهریور را تاریخ تولد به روایت مادرش دانست. یورونیوز و برخی گزارشهای دیگر ۱۱ اسفند ۱۳۲۳ را آوردهاند. با مبنای شهریور، ۷۹ سال و با مبنای اسفند، ۷۸ سال از عمرش گذشته بود.
منابع زندگینامه، خانواده و آثار
گفتوگوی پروانه معصومی دربارهٔ تاریخ تولد و سینما، بازنشر تسنیم
خاطرات منتشرشدهٔ خانواده دربارهٔ نام والدین و خواهر و برادرها
گفتوگوی ایسنا با نیما معصومی دربارهٔ گیلان و آرامگاه خانوادگی
گزارش یورونیوز از تاریخ و محل درگذشت و گزارش تسنیم از محل درگذشت
منبع پرتره و عکس سخنرانی، khamenei.ir، برش برای پرتره، مجوز CC BY 4.0
منبع عکس جمعی گالری، khamenei.ir، مجوز CC BY 4.0
گفتوگوی تصویری با پروانه معصومی و بخشی از حضور او در «خندوانه»
منابع صدا، ویدئو و عکس خانواده
گزیدهٔ گفتوگو در برنامهٔ «خندوانه»، بازنشر جماران. پیام صوتی صفحه گزیدهای از ثانیهٔ ۳۲ تا ۴۷ این گفتوگو است. ویدئوی گالری از بخش آغازین گفتوگو انتخاب شده است.
سخنان پروانه معصومی در جمع هنرمندان صداوسیما در سال ۱۳۸۹، بازنشر حامیان ولایت.
عکس استودیو معصومی، اثر Navidpm1. عکس مسعود معصومی برای شجرهنامه از تصویر اصلی برش خورده و با مجوز CC BY-SA 4.0 ارائه شده است.
منابع کاور و تصاویر گالری
پرترهٔ پروانه معصومی در آرشیو آیفیلم، برش برای کاور.
روزهای سبز پروانه معصومی در روستا، گزارش تصویری ایرنا به بازنشر بیتوته.
More information
- نام اصلی
- سکینه کبودرآهنگی
- آغاز شهرت
- نقش عاطفه در «رگبار» بهرام بیضایی
- همکاری با بهرام بیضایی
- رگبار، غریبه و مه، کلاغ
- جایزه دوره سوم فجر
- بهترین بازیگر نقش اول زن برای «گلهای داوودی»
- جایزه دوره ششم فجر
- بهترین بازیگر نقش اول زن برای «جهیزیهای برای رباب» و «شکوه زندگی»
- ناخدا خورشید
- ایفای نقش خاتون در فیلم ناصر تقوایی
- نقش تاریخی شاخص
- نقش تیه، همسر آمنهوتپ سوم، در «یوسف پیامبر»
- آخرین نقش تلویزیونی
- گیلسو در سریال «در کنار پروانهها»، ۱۴۰۰
- مستندسازی
- «عاشقی» دربارهٔ نگهبان تخت سلیمان، «قهرمان مادر» دربارهٔ مادر رضا سوختهسرایی
- تئاتر
- نمایش «جنایت و مکافات» به کارگردانی علی رفیعی
- تحصیلات و مهارتها
- زبانهای خارجی و مترجمی انگلیسی، آلمانی و فرانسوی
- علایق
- مطالعه، گلکاری، پرورش گیاه و سینمای واقعگرا
- شهرها و مکانها
- تهران و فرحزاد، آلمان، اسالم و طاهرگوراب گیلان
- روش انتخاب نقش
- در مصاحبهها بر تأثیر شخصیت در پیشبرد داستان تأکید میکرد.
- میراث هنری
- یکی از چهرههای بازیگری موج نوی سینمای ایران و نخستین زن برنده جایزه بازیگری جشنواره فیلم فجر.
Family tree
در خاطرات منتشرشدهٔ خانواده، با نام خوشمرام از او یاد شده است. در تهران بستنیفروشی داشت.
در خاطرات منتشرشدهٔ خانواده، از او با نامهای قزلگل و عالیه یاد شده است.

همسر سابق پروانه معصومی و از پیشگامان عکاسی صنعتی و تبلیغاتی ایران. تصویر، برشی از عکس استودیو معصومی در سال ۱۳۷۷، اثر Navidpm1 در ویکیانبار با مجوز CC BY-SA 4.0 است.
معمار و فرزند پروانه معصومی. خانهٔ مادرش در گیلان را طراحی کرد و در مستند «پروانه» خاطراتش را بازگو کرد.
در مستند «پروانه» از خاطرات خانوادگیاش گفت.
در مستند «پروانه» از خاطرات خانوادگیاش گفت.
نام او در خاطرات منتشرشدهٔ خانواده آمده است.
نام او در خاطرات منتشرشدهٔ خانواده آمده است.
نام او در خاطرات منتشرشدهٔ خانواده آمده است.
نام او در خاطرات منتشرشدهٔ خانواده آمده است.
