A life remembered
رضا براهنی
December 13, 1935–March 25, 2022
Place of birth: تبریز, Place of death: تورنتو، کانادا
Resting place address: آرامستان الگین میلز (Elgin Mills Cemetery), ریچموند هیل، منطقه تورنتو، کانادا
Biography
رضا براهنی در تبریز و در خانوادهای کمدرآمد به دنیا آمد. پدرش کارگر بود و شرایط اقتصادی خانواده باعث شد که او در دوران تحصیل نیز کار کند. براهنی از جوانی به زبان و ادبیات علاقهمند شد و تحصیلات دانشگاهی خود را در رشتهٔ زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه تبریز ادامه داد. او پس از دریافت مدرک کارشناسی در سال ۱۹۵۷، برای ادامهٔ تحصیل به ترکیه رفت و در دانشگاه استانبول دکترا گرفت.
او پس از بازگشت به ایران وارد عرصهٔ تدریس دانشگاهی شد و در دانشگاه تهران به تدریس زبان و ادبیات انگلیسی پرداخت. در کنار فعالیت دانشگاهی، شعر، داستان و نقد ادبی نوشت. آثار او بهتدریج به دلیل زبان متفاوت، نگاه انتقادی و پرداختن به قدرت، سانسور و وضعیت روشنفکران شناخته شدند. کتابهایی مانند طلا در مس و روزگار دوزخی آقای ایاز جایگاه او را در ادبیات معاصر تثبیت کردند.
بخش مهمی از زندگی براهنی با فعالیتهای سیاسی و دفاع از آزادی بیان گره خورده بود. او در دوران حکومت محمدرضا شاه پهلوی بازداشت شد و مدتی را در زندان و انفرادی گذراند. تجربهٔ زندان در نوشتههای انتقادی و شعرهای او بازتاب یافت. پس از انقلاب ۱۳۵۷ نیز با محدودیتهای سیاسی و حرفهای روبهرو شد و در سالهای بعد بخش مهمی از زندگی خود را در خارج از ایران گذراند.
براهنی در کانادا به فعالیتهای ادبی و فرهنگی ادامه داد و از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ رئیس انجمن قلم کانادا بود. او علاوه بر نوشتن آثار متعدد، در دفاع از نویسندگان تحت فشار و مقابله با سانسور نقش داشت. سرانجام در ۲۵ مارس ۲۰۲۲ در تورنتو درگذشت. میراث او همچنان در بحثهای مربوط به شعر نو، نقد ادبی، زبان و آزادی بیان مورد توجه است.
تحصیلات
مقطع
اطلاعات
تحصیلات ابتدایی و متوسطه
در تبریز
کارشناسی
دانشگاه تبریز، زبان و ادبیات انگلیسی، ۱۹۵۷
دکترا
دانشگاه استانبول، رشتهٔ ادبیات انگلیسی، حدود ۱۹۶۰
آموزشها و فعالیتهای تکمیلی
تدریس دانشگاهی، پژوهش ادبی، برگزاری کارگاههای شعر، داستاننویسی و نقد ادبی
حقایق جالب دربارهٔ رضا براهنی
بیش از ۶۰ کتاب در زمینهٔ داستان، شعر و نقد ادبی به او نسبت داده شده است.
آثارش به زبانهای مختلف ترجمه شدهاند و در خارج از ایران نیز مخاطب داشتهاند.
مدرک دکترای خود را از دانشگاه استانبول گرفت.
تجربهٔ زندان و انفرادی در دورهٔ حکومت پهلوی، یکی از زمینههای مهم آثار انتقادی او بود.
در سال ۱۹۹۷ با کمک انجمن قلم کانادا به این کشور رفت.
در سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ ریاست انجمن قلم کانادا را بر عهده داشت.
در سال ۱۹۹۴ در تدوین و انتشار متن ۱۳۴ نویسنده برای دفاع از آزادی بیان نقش داشت.
در کنار نوشتن، مترجم آثار ادبی و فکری از زبان انگلیسی به فارسی نیز بود.
کارگاههای نقد و داستاننویسی او بر شماری از نویسندگان نسلهای بعد تأثیر گذاشت
مهمترین اتفاقات زندگی
بازداشت و زندان در سال ۱۹۷۳
بازداشت براهنی در سال ۱۹۷۳ به دلیل مواضع او دربارهٔ حقوق اقلیتهای غیرفارس و آزادیهای فرهنگی، نقطهٔ مهمی در زندگی سیاسی و ادبیاش بود. این رویداد واکنش نویسندگان و دانشگاهیان بینالمللی را برانگیخت.
فعالیت برای آزادی بیان در سال ۱۹۹۴
او در تدوین و انتشار متن ۱۳۴ نویسنده مشارکت کرد؛ متنی که خواستار آزادی بیان و مقابله با سانسور بود. این اقدام از مهمترین فعالیتهای مدنی و فرهنگی او محسوب میشود.
مهاجرت به کانادا در سال ۱۹۹۷
پس از افزایش فشارها و تهدیدها، براهنی ایران را ترک کرد و از سوئد به کانادا رفت. این مهاجرت مسیر تازهای برای فعالیتهای بینالمللی او در حوزهٔ ادبیات و حقوق نویسندگان ایجاد کرد.
درگذشت در تورنتو در سال ۲۰۲۲
درگذشت او در ۲۵ مارس ۲۰۲۲ در ۸۶ سالگی، واکنش گستردهٔ نهادهای ادبی و فرهنگی را در پی داشت. یادبودهای منتشرشده پس از درگذشتش بر اهمیت فعالیت او در دفاع از آزادی بیان تأکید کردند.
رضا براهنی بیشتر با چه چیزی شناخته میشود؟
رضا براهنی بیشتر بهعنوان شاعر، رماننویس و منتقدی نوگرا شناخته میشود که آثارش با نقد قدرت، تجربهگرایی در زبان و دفاع از آزادی بیان پیوند خوردهاند. کتاب طلا در مس و فعالیتهای او در دفاع از حقوق نویسندگان از مهمترین دلایل شهرت او هستند.
A few words
It takes the sun long years to turn a common stone into a ruby of Badakhshan or an agate of Yemen.
— Saadi
More information
- شغل و زمینهٔ فعالیت
- شعر: رماننویسی و داستان:نقد ادبی: تدریس دانشگاهی: فعالیت اجتماعی و سیاسی
- مهمترین دستاوردها و افتخارات
- عضویت در هیئت مؤسس کانون نویسندگان ایران:ریاست انجمن قلم کانادا:جایزهٔ روزنامهنگاری حقوق بشری:جایزهٔ ادبی یلدا:فعالیت بینالمللی برای آزادی بیان: تألیف بیش از ۶۰ کتاب
- مهارتها و استعدادها
- نویسندگی و شعرسرایی. تحلیل و نقد ادبی. تدریس دانشگاهی و آموزش نویسندگی. نظریهپردازی دربارهٔ زبان و شعر. ترجمه از انگلیسی به فارسی. سخنرانی و فعالیت فرهنگی بینالمللی. نگارش آثار انتقادی دربارهٔ سانسور و سرکوب سیاسی.
- ویژگیهای شخصیتی
- پافشاری بر آزادی بیان: استقلال فکری:تعهد به حقوق بشر:پشتکار حرفهای
- اهداف و آرمانها
- مقابله با سانسور ادبی و سیاسی. دفاع از آزادی بیان بدون استثنا. حمایت از نویسندگان و روشنفکران تحت فشار. بهرسمیتشناختن هویتهای زبانی و فرهنگی اقلیتها. گسترش ارتباط میان ادبیات ایران و جهان.
- سفرها و مکانهای مهم زندگی
- تبریز،استانبول، ترکیه: تهران: آیوا و دیگر شهرهای دانشگاهی آمریکا: سوئد: تورنتو، کانادا
- میراث و تأثیرگذاری
- ادبیات فارسی:نویسندگی و آموزش: آزادی بیان و حقوق بشر
- حرفه
- شاعر، نویسنده، منتقد ادبی، استاد دانشگاه
- مهمترین اثر
- طلا در مس؛ در کنار آثاری چون رازهای سرزمین من و روزگار دوزخی آقای ایاز
- مهمترین دستاورد
- تأثیرگذاری بر نقد ادبی معاصر و فعالیت بینالمللی در دفاع از آزادی بیان
- یک حقیقت جالب
- ریاست انجمن قلم کانادا را از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ بر عهده داشت.



