
The grace of a life
منوچهر والیزاده
June 25, 1940—February 19, 2025
Place of birth: تهران، ایران
Resting place address: بهشت زهرا — قطعهٔ هنرمندان, تهران
We are from on high, and to the heights we go;
we are of the sea, and to the sea we go.
روایت یک عمر صدا
این متن، بازنویسی روایی بر اساس منابع است و نقلقول مستقیم یا نوشته شخصی فرد نیست.
صدای من برای بسیاری از شما با تصویر دیگری همراه شده است: لوک خوششانس، چهرهٔ تام هنکس یا مایکل اسکافیلد. سالها در اتاقهای دوبله، پشت میکروفون و روبهروی پرده کار کردم؛ جایی که تماشاگر چهرهٔ بازیگر را میدید و صدای فارسی را از من میشنید. در گفتوگوهایم بارها از جایگاه مخاطب گفتهام. برای من، شنیدهشدن کار و محبت مردم از مسیر حرفهام جدا نبود؛ همان پیوندی که صدا را از یک اجرای استودیویی به خاطرهٔ شنونده تبدیل میکند. [۱، ۲، ۴]
راه آشنایی من با نمایش از سالنهای لالهزار گذشت. برادرم در تئاتر گیتی بازی میکرد و رفتوآمد نزد او، از کودکی مرا با صحنه آشنا کرد. در دوران دبیرستان به تئاتر آماتوری پرداختم. کار دوبله نیز با نقشهای بزرگ شروع نشد؛ در استودیو اسکار تجربهٔ افکت داشتیم. سپس منصور متین مرا به دوبله دعوت کرد و راه استودیو شاهین فیلم و شاگردی علی کسمایی باز شد. [۲، ۳]
کسمایی در شکلگیری کار حرفهای من نقش مهمی داشت. در روایت خود از نخستین ضبطهایم گفتهام که برای گفتن تنها دو خط، ساعتها زمان بردم و او به من فرصت داد تا بمانم و کار را یاد بگیرم. تجربهٔ نقشهای کوچک به نقشهای اصلی رسید؛ در «دختر بنفشهفروش» به جای مل فرر صحبت کردم. مدتی نیز کارمند شرکت تلفن بودم، اما حجم کار دوبله بیشتر شد. آشنایی و همکاری با صداپیشگان آن نسل، بخشی از مسیری بود که مرا در این حرفه نگه داشت. [۱، ۲، ۳]
کار هنریام به پشت میکروفون محدود نماند. در سینما بازی کردم و در تئاترهای لالهزار و تئاتر گلریز نیز حضور داشتم؛ از جمله در کنار منوچهر نوذری. میان صحنه، تصویر و استودیو رفتوآمد داشتم، اما دوبله محور اصلی فعالیتم ماند. [۱، ۲]
یکی از تجربههای شناختهشدهام، گویندگی لوک خوششانس بود. خسرو خسروشاهی برای این نقش مرا انتخاب کرد و پس از پخش مجموعه، استقبال مخاطبان آشکار شد. در سینما نیز برای بازیگران مختلفی حرف زدم؛ به تام هنکس، تام کروز و جان تراولتا علاقه داشتم و بسیاری از نقشهای آنان را دوبله کردم. دامنهٔ کار از نقشهای کوتاه تا شخصیتهای اصلی امتداد داشت. در گفتوگوی تاریخ شفاهی موزهٔ سینما توضیح دادهام که به بسیاری از نقشهایی که پذیرفتم علاقه داشتم و برای شخصیتهای گوناگون انتخاب شدم. [۱، ۳، ۴]
رادیو نیز بخشی از زندگی کاری من بود. در مصاحبهای از برنامهٔ صبحگاهی رادیو پیام و اهمیت اجرای رسا و شاداب گفتهام. نرمش صبحگاهی در برنامهٔ روزانهام جای داشت و پیش از آغاز برنامه خود را آماده میکردم. تجربهٔ رادیو در کنار دوبله ادامه یافت؛ در هر دو، صدا وسیلهٔ ارتباط با مخاطب بود. [۲، ۳]
در گفتوگوی سالهای پایانی با موزهٔ سینما، از علاقه به دوبله، کوشش برای درست انجامدادن کار و نقش مردم در اعتبار هنرمند سخن گفتم. توصیهام به جوانان، مطالعه، ممارست و پشتکار در مسیری بود که انتخاب میکنند. آرزویم برای نسل بعد این بود که با دانش و توانایی وارد این حرفه شوند و از پیشینیان بهتر باشند. در آخرین زمستان زندگیام نیز جشنوارهٔ چهلوسوم فیلم فجر برایم بزرگداشت برگزار کرد، هرچند به علت وضعیت جسمانی در مراسم حاضر نشدم. کارنامهام با صداهایی پیوند خورده است که در فیلمها، مجموعهها و برنامههای رادیویی باقی ماندهاند. [۱، ۴، ۹]
منابع روایت و اطلاعات صفحه
[۱] بادبان، «آقای والیزاده دود سیگارت عذابم میدهد»، نیما نوربخش؛ بازنشر ۲ اسفند ۱۴۰۳ِ گفتوگوی منتشرشده در روزنامه شروع، ۲۶ خرداد ۱۳۹۵. موضوع: مسیر کار، کسمایی، لوک خوششانس، تئاتر و توصیه به جوانان. در همین گفتوگو، خود او ماه تولدش را تیر و متفاوت از اردیبهشتِ تأسیس رادیو بیان میکند.
https://badbannews.ir/interview/interview-with-manoochehr-valizadeh/
[۲] سرپوش، بازنشر گفتوگوی ایسنا، «منوچهر والیزاده: بیشتر به دوبلور لوک خوششانس معروفم تا تام کروز!»، ۵ شهریور ۱۳۹۶. موضوع: کودکی، آموزش، شروع حرفه، رادیو و نرمش صبحگاهی.
https://www.sarpoosh.com/art-cinema/actors-director/actors-director960600929.html
[۳] آیفیلم، «والیزاده: من بیشتر فیلمهای تام هنکس را دوبله کردم»، ۲۶ اسفند ۱۳۹۶؛ و «والیزاده: من ده ساله در رادیو گویندگی میکنم»، ۲۱ فروردین ۱۳۹۷. موضوع: کارآموزی، نقش مل فرر و گفتوگوی تصویری خود هنرمند.
https://www.ifilmtv.ir/News/Content/58287/دوبله-صدای-تام-هنکس-سخت-است
https://www.ifilmtv.ir/News/Content/58785/منوچهر-والیزاده-و-اجرا-در-رادیو
[۴] نیمرخ، بازنشر سینماسینما، «انتشار گفتگوی موزه سینما برای زادروز منوچهر والیزاده؛ مردم به وجود هنرمندان معنا میبخشند». موضوع: علاقههای بیانشده، اخلاق کاری و توصیه به جوانان؛ متن گفتوگوی موزه سینما.
[۵] مجموعه رسانهای صبا به نقل از روابط عمومی رادیو صبا، «منوچهر والی زاده سوژه سوالات یک برنامه طنز میشود»، ۱۶ بهمن ۱۳۹۸. موضوع: تأیید ۴ تیر ۱۳۱۹ و تهران برای تولد.
[۶] تسنیم، «منوچهر والیزاده صدای ماندگار دوبله درگذشت»، ۱ اسفند ۱۴۰۳؛ تأیید خبر در گفتوگو با فرشید شکیبا. برای تاریخ فوت استفاده شده است؛ تاریخ تولدِ اردیبهشت در این خبر با گفتهٔ خود هنرمند و خبر رادیو اختلاف دارد و مبنای ثبت تولد قرار نگرفته است.
https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1403/12/01/3261223/منوچهر-والی-زاده-صدای-ماندگار-دوبله-درگذشت
[۷] امرداد، سپینود جم، «منوچهر والیزاده، در خانهٔ ابدی آرام گرفت»، ۴ اسفند ۱۴۰۳. موضوع: تأیید انجام خاکسپاری در قطعه هنرمندان بهشت زهرا. شماره قطعه، ردیف و قبر در این گزارش ذکر نشده است.
https://amordadnews.com/246866/
[۸] عصر خبر، بازنشر گفتوگوی مهر، «وضعیت منوچهر والیزاده پس از بستری/ منتظر جواب آزمایش هستیم»، ۱۵ اسفند ۱۴۰۲. موضوع: تأیید نام میترا کیانی و نسبت همسری.
https://asrkhabar.com/fa/news/619967/وضعیت-منوچهر-والیزاده-پس-از-بستری-من/
[۹] نیمرخ، بازنشر سینماسینما، «جوایز بخش تبلیغات اهدا شد/ غیبت چهرههای شاخص سینما در افتتاحیهٔ جشنواره فیلم فجر»، ۱۱ بهمن ۱۴۰۳. موضوع: بزرگداشت جشنواره چهلوسوم و غیبت هنرمند در مراسم.
[۱۰] نیمرخ، بازنشر طرفداری، «به یاد شادروان منوچهر والی زاده؛ صدای ماندگاری که عاشق فوتبال بود». موضوع: علاقه به تماشای فوتبال با نقل گفتهٔ هنرمند.
https://rokh.in/news/132259/به-یاد-شادروان-منوچهر-والی-زاده-صدای-ماندگاری-که-عاشق-فوتبال-بود
[۱۱] تسنیم، «چند نکته درباره منوچهر والیزاده به روایت ناصر ممدوح»، ۱ اسفند ۱۴۰۳. موضوع: ارزیابی یک همکار دربارهٔ کارنامه، رفتار حرفهای و میراث.
منابع و مجوز تصاویر
تصویر اصلی: گروه هنری پادان، ۳ بهمن ۱۳۹۹؛ نسخهٔ برشخوردهٔ منتشرشده در ویکیانبار، با مجوز CC BY-SA 4.0. کاور و تصویر استودیو: همان گروه و تاریخ؛ برای وب کمحجم شده و بدون تغییر در هویت یا محتوای عکس است. بازاستفاده با انتساب و همان مجوز.
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Manouchehr-valizadeh-padan-studio-20210122_(cropped).jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Manouchehr-valizadeh-padan-studio-20210122-4.jpg
https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/
تصویر بزرگداشت مهدی علیمحمدی: ایمان حامیخواه / مهر، ۶ اسفند ۱۳۹۶؛ CC BY 4.0.
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Manouchehr_ValiZadeh_13961206.jpg
تصاویر جشنواره فجر و همراهی خسرو خسروشاهی: حامد ملکپور / تسنیم، ۹ بهمن ۱۳۹۷؛ CC BY 4.0. هویت و رویداد مطابق توضیح پروندهٔ هر تصویر است.
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Manouchehr_ValiZadeh_13971109.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khosro_KhosroShahi,_Manouchehr_ValiZadeh_13971109.jpg
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
موسیقی پسزمینه: پرلود شمارهٔ ۴ شوپن، اجرای Porticodoro–SmartCGArt؛ انتخاب از کتابخانهٔ سایت با برچسب مجوز CC BY 3.0. این موسیقی بهعنوان علاقهٔ شخصی هنرمند معرفی نمیشود.
کنار خسرو خسروشاهی در افتتاحیهٔ سیوهفتمین جشنوارهٔ فیلم فجر، ۹ بهمن ۱۳۹۷. عکس: حامد ملکپور / تسنیم؛ CC BY 4.0. منبع و مجوز در پایان زندگینامه.
کارنامه، علایق و میراث
- صدایی آشنا در دوبلهٔ ایران
- صداپیشه، مدیر دوبلاژ، بازیگر و گویندهٔ رادیوی ایرانی؛ شناختهشده با لوک خوششانس و مایکل اسکافیلد و گویندگی نقشهای تام هنکس و تام کروز. منابع [۳، ۵، ۶] در پایان زندگینامه.
- گزیدهٔ کارنامهٔ دوبله و اجرا
- لوک خوششانس: گویندگی شخصیت اصلی؛ فرار از زندان: گویندگی مایکل اسکافیلد؛ دختر بنفشهفروش: گویندگی نقش مل فرر. فعالیت در رادیو پیام و اجراهای نمایشی نیز بخش دیگری از کارنامه است. این فهرست گزیده است و ادعای شمارش همهٔ آثار را ندارد. منابع [۲، ۳، ۶].
- آموزش، تجربه و مهارت
- آموزش عملی دوبله نزد علی کسمایی، پس از آشنایی با منصور متین؛ پیشینهٔ تئاتر آماتوری و تجربهٔ افکت در استودیو اسکار. توانایی اجرای شخصیتهای متفاوت در دوبله و گویندگی رادیویی در گفتوگوهای او مستند است. منابع [۲، ۳].
- بزرگداشت و قدردانی
- بزرگداشت در افتتاحیهٔ چهلوسومین جشنوارهٔ فیلم فجر، ۱۱ بهمن ۱۴۰۳، تالار وحدت. هنرمند به علت وضعیت جسمانی در مراسم حاضر نبود؛ بنابراین این رویداد بهعنوان حضور شخصی یا دریافت جایزهٔ رقابتی ثبت نشده است. منبع [۹].
- علایق و نگاه به نسل بعد
- در گفتوگوی تاریخ شفاهی موزهٔ سینما، علاقهٔ خود به تام هنکس، تام کروز و جان تراولتا را بیان کرده و بر مطالعه، تمرین و پشتکار جوانان تأکید کرده است. منبع [۴]. علاقه به تماشای فوتبال نیز در گزارش طرفداری با نقل گفتهٔ او مستند شده است؛ تیم یا ورزشکار محبوب از آن استنتاج نمیشود. منبع [۱۰].
- میراث و تأثیرگذاری
- بخشی از حافظهٔ شنیداری مخاطبان فارسیزبان با اجراهای دوبله و رادیویی او پیوند دارد. ناصر ممدوح در گفتوگو با تسنیم بر امتیاز گویندگی، نقشهای ماندگار و رفتار حرفهای او تأکید کرده و شناخت راه او را برای نسل جدید مهم دانسته است. این ارزیابی به ممدوح نسبت داده میشود. منبع [۱۱].
خانواده
نام و نسبت همسری در گفتوگوی مهر با میترا کیانی، بازنشر عصر خبر در ۱۵ اسفند ۱۴۰۲، تأیید شده است. منبع [۸] در پایان زندگینامه.
