حمیده خیرآبادی

به یاد همیشه

حمیده خیرآبادی

۳۰ آذر ۱۳۰۳—۳۰ فروردین ۱۳۸۹

زادگاه: رشت، ایران، محل درگذشت: تهران، ایران

آدرس آرامگاه: بهشت زهرا، مقبرهٔ خانوادگی، تهران، ایران

ما ز بالاییم و بالا می‌رویم

ما ز دریاییم و دریا می‌رویم

— مولانا

بیوگرافی

این متن، بازنویسی روایی بر اساس منابع است و نقل‌قول مستقیم یا نوشته شخصی فرد نیست.

نام هنری «نادره» بخشی از مسیری بود که در سینما پیمودم؛ اما مخاطبان تلویزیون نیز مرا از نقش‌های خانوادگی می‌شناختند. در مرور کارنامه‌ام، لقب «مادر سینمای ایران» فراوان دیده می‌شود. این عنوان را رسانه‌ها به من داده‌اند؛ عنوانی مرتبط با شخصیت‌های مادری که در آثار گوناگون بازی کردم، نه شرحی کامل از تمام نقش‌هایم.

ورودم به سینما با «میهن‌پرست» در سال ۱۳۳۲ بود. در سال‌های بعد، کار با فیلمسازانی چون علی حاتمی، داریوش مهرجویی و مسعود کیمیایی، مسیرهای متفاوتی پیش رویم گذاشت. «طوقی» و «رضا موتوری» از حضورهای پیش از انقلابم بودند و پس از آن هم بازیگری را ادامه دادم. کارنامه‌ام در یک دوره یا نزد یک فیلمساز خلاصه نمی‌شود.

«اجاره‌نشین‌ها» و «بانو» از همکاری‌هایم با مهرجویی بودند. در «مادر» علی حاتمی، «هنرپیشه» محسن مخملباف و «روز واقعه» شهرام اسدی نیز بازی کردم. حضور در «کلاه‌قرمزی و پسرخاله»، شکل دیگری از ارتباط با مخاطب بود. تفاوت این آثار، از فیلم خانوادگی تا روایت تاریخی و سینمای کودک، بخشی از گسترهٔ فعالیت مرا نشان می‌دهد.

تلویزیون راه دیگری برای دیده‌شدن این کارنامه شد. «پدرسالار»، «همسران» و «خانهٔ سبز» از مجموعه‌هایی بودند که در آن‌ها حضور داشتم. «در قلب من»، «دردسر والدین» و «سفر سبز» نیز به این فهرست افزوده شدند. ثریا قاسمی، دخترم، خود در بازیگری فعالیت کرد؛ نسبت خانوادگی ما در گزارش‌های حرفه‌ای و معرفی رسمی آی‌فیلم ثبت شده است.

سه بار برای بازیگر نقش مکمل زن جشنوارهٔ فیلم فجر نامزد شدم: برای «هی جو»، «سایهٔ خیال» و «یک مرد، یک خرس». این‌ها نامزدی‌اند و نباید به عنوان دریافت سیمرغ نوشته شوند. در سال‌های پایانی، «توکیو بدون توقف» و «سرود تولد» از کارهایم بودند. آثار باقی‌مانده، امکان شناخت دوبارهٔ نقش‌هایی را فراهم می‌کنند که در طول چند دهه بازی کردم.

یادداشت اعتبارسنجی: گزارش هم‌زمان رادیو زمانه به نقل از ایسنا، درگذشت را شامگاه ۳۰ فروردین ۱۳۸۹ و خاک‌سپاری را ۳۱ فروردین ثبت کرده است؛ در برخی معرفی‌های متأخر، روز ۳۱ برای درگذشت نوشته شده. مبنای فیلد تاریخ، گزارش هم‌زمان و تفکیک روز درگذشت از خاک‌سپاری است. به علت اختلاف منابع، تعداد کل آثار و سال آغاز تئاتر به صورت قطعی وارد نشده‌اند.

منابع بررسی‌شده

۱. آی‌فیلم، «یادی از مادر سینمای ایران»، ۳۱ فروردین ۱۴۰۲ — زادگاه، تاریخ تولد، آغاز سینمایی و آثار:

https://www.ifilmtv.ir/News/Content/94935/

۲. آی‌فیلم، «یادی از مادر سینمای ایران به بهانه پخش دردسر والدین»، ۲۳ خرداد ۱۳۹۹ — کارنامه و سه نامزدی فجر:

https://www.ifilmtv.ir/News/Content/79879/

۳. صدای آمریکا، «حمیده خیرآبادی درگذشت»، ۳۱ فروردین ۱۳۸۹ — نام هنری، محل درگذشت و ثریا قاسمی:

https://ir.voanews.com/a/iran-cinema-nadereh-2010-04-20-91600719/116319.html

۴. رادیو زمانه، «مراسم خاکسپاری حمیده خیرآبادی»، ۳۱ فروردین ۱۳۸۹، به نقل از ایسنا — درگذشت روز ۳۰ و دفن انجام‌شده در بهشت زهرا:

https://zamaaneh.com/photography/2010/04/post_1279.html

۵. تصویر اصلی: آرشیو موزهٔ سینمای ایران در کامنز؛ عکاس نامعلوم؛ وضعیت PD-Iran؛ عکس تاریخی پیش از ۱۳۵۷:

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hamideh_Kheirabadi.jpg

۶. موسیقی: شوپن، پرلود ۴؛ Porticodoro / SmartCGArt؛ CC BY 3.0؛ صدای حمیده خیرآبادی نیست:

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:FChopinPreludeOp28n4.OGG

https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

یادبود حمیده خیرآبادی | QR LIFE