محمدعلی سپانلو

به یاد همیشه

محمدعلی سپانلو

۲۹ آبان ۱۳۱۹۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۴

زادگاه: خیابان ری، تهران، ایران، محل درگذشت: بیمارستان جم، تهران، ایران

آدرس آرامگاه: قطعه نام‌آوران بهشت زهرا، بهشت زهرا، تهران

به یاد همیشه

محمدعلی سپانلو

محمدعلی سپانلو

۲۹ آبان ۱۳۱۹—۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۴

زادگاه: خیابان ری، تهران، ایران، محل درگذشت: بیمارستان جم، تهران، ایران

آدرس آرامگاه: قطعه نام‌آوران بهشت زهرا، بهشت زهرا، تهران

سال‌ها باید که تا یک سنگ خاره ز آفتاب

لعل گردد در بدخشان یا عقیق اندر یمن

— سعدی

پرترهٔ سیاه‌وسفید محمدعلی سپانلو، آرت‌باکس

پیام صوتی

0:00 / 0:00

بیوگرافی

محمدعلی سپانلو، شاعر، مترجم، نویسنده و منتقد ادبی ایرانی، از چهره‌هایی بود که تهران در نوشته‌هایشان حضوری پیوسته داشت. او شهر را تنها پس‌زمینه رویدادها نمی‌دید؛ خیابان‌ها، نام محله‌ها و حافظه مردم برایش بخشی از زبان شعر بودند. همین توجه به زندگی شهری و گذشته پایتخت سبب شد به «شاعر تهران» شناخته شود. شعر، ترجمه و پژوهش در کارنامه او در کنار یکدیگر قرار دارند و هرکدام راهی برای شناخت تجربه انسان و تاریخ ادبیات بوده‌اند.

کودکی و تحصیل

محمدعلی سپانلو در ۲۹ آبان ۱۳۱۹ در کوچهٔ آصف خیابان ری تهران به دنیا آمد. پدرش کارمند بانک ملی بود و در خانه برایش کتاب می‌خواند. او در دبیرستان رازی فرانسه آموخت و سپس به دارالفنون رفت. در نوجوانی در مسابقهٔ ادبی مدارس برگزیده شد و داستان «دشت پندار» او در مجلهٔ سخن چاپ شد. در ۱۳۳۸ وارد دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران شد. در همان سال‌های دانشجویی برای مطبوعات می‌نوشت و ترجمه از فرانسه را تجربه می‌کرد.

آغاز کار ادبی و مطبوعاتی

سپانلو در روایت خود، تجربهٔ اعتراض‌های دانشجویی سال ۱۳۴۰ را نقطهٔ عطفی در شاعر شدنش می‌داند. نخستین دفتر شعرش، «آه… بیابان»، در ۱۳۴۲ منتشر شد. با محافل ادبی دههٔ چهل، از جمله گروه «طرفه»، همکاری داشت. پس از سربازی مدتی در رادیو خبر ترجمه کرد و در مجلهٔ فردوسی نیز نوشت. گفت‌وگو با آگاتا کریستی هنگام سفر او به تهران از کارهای مطبوعاتی کمتر شناخته‌شدهٔ سپانلو است.

تهران در شعر سپانلو

منظومهٔ «پیاده‌رو» به شناخته‌شدن او کمک کرد. در آثار بعدی، از «خانم زمان» تا «قایق‌سواری در تهران»، خاطرهٔ محله‌ها و زندگی مردم با تاریخ و تغییرات پایتخت درهم آمیخت. از دفترهای او می‌توان به «رگبارها»، «نبض وطنم را می‌گیرم»، «تبعید در وطن» و «زمستان بلاتکلیف ما» اشاره کرد. شعر «نام تمام مردگان یحیی است» در زمستان ۱۳۶۶ و در روزگار موشک‌باران تهران سروده شد. به روایت توانا، دیدن عکس کودکی که در بمباران کشته شده بود، انگیزهٔ سرودن شعر شد.

پژوهش، ترجمه و کانون نویسندگان

«نویسندگان پیشرو ایران» به تحول نثر معاصر می‌پردازد. «چهار شاعر آزادی» نیز پژوهشی دربارهٔ شعر عارف قزوینی، میرزاده عشقی، ملک‌الشعرای بهار و فرخی یزدی و پیوند آن با تحولات مشروطه است. سپانلو آثاری از آلبر کامو، ژان‌پل سارتر، گراهام گرین و یانیس ریتسوس را به فارسی برگرداند. از اعضای اولیهٔ کانون نویسندگان ایران بود و روایت خود از شکل‌گیری آن را در «سرگذشت کانون نویسندگان ایران» نوشت. «بن‌بست‌ها و شاهراه» نیز حاصل گفت‌وگوهای چندساله دربارهٔ زندگی و تجربهٔ ادبی اوست.

بازتاب آثار در خارج از ایران

در سال ۲۰۰۵، «Le Temps versatile»، ترجمهٔ فرانسوی فریده روا از شعرهای سپانلو، جایزهٔ ماکس ژاکوب را در بخش خارجی گرفت. ترجمهٔ شعرهای او به زبان‌های دیگر و فعالیت خودش در برگردان ادبیات فرانسه، دو مسیر ارتباط آثارش با خوانندگان بیرون از ایران بود.

سینما، خانواده و سال‌های پایانی

سپانلو تجربهٔ بازیگری هم داشت و در فیلم‌های «آرامش در حضور دیگران»، «ستارخان» و «رخساره» ایفای نقش کرد. او در ۱۳۴۴ با پرتو نوری‌علا، شاعر و نویسنده، ازدواج کرد. شهرزاد و سندباد فرزندان این ازدواج‌اند. شهرزاد در موسیقی پاپ به‌عنوان خواننده و ترانه‌سرا شناخته می‌شود. سپانلو پس از یک دوره بیماری، در ۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۴ در بیمارستان جم تهران درگذشت. مراسم تشییع در ۲۴ اردیبهشت از خانهٔ هنرمندان آغاز شد و پیکرش در قطعهٔ نام‌آوران بهشت‌زهرای تهران به خاک سپرده شد.

منابع زندگی‌نامه، عکس‌ها و رسانه‌ها

منابع اطلاعات فیلدهای سفارشی

اطلاعات بیشتر

تحصیلات و فعالیت ادبی
دانش‌آموخته کارشناسی حقوق دانشگاه تهران؛ شاعر، مترجم و منتقد ادبی. لقب شناخته‌شده: شاعر تهران. منبع: طاقچه، زندگی‌نامه محمدعلی سپانلو.
آه… بیابان
اولین دفتر شعر، منتشرشده در ۱۳۴۲.
پیاده‌رو
منظومه‌ای که در دههٔ چهل به شناخته‌شدن سپانلو کمک کرد.
خانم زمان و قایق‌سواری در تهران
دو نمونه از پیوند محله‌ها، تاریخ شهر و حافظهٔ جمعی در شعر او.
نام تمام مردگان یحیی است
سروده‌ای از زمستان ۱۳۶۶، در دورهٔ موشک‌باران تهران.
تبعید در وطن
از آثار شعری سپانلو. ضبط خوانش آن در آرشیو شعرخوانی‌های شاعر منتشر شده است.
زمستان بلاتکلیف ما
مجموعهٔ شعر منتشرشده از نشر چشمه در ۱۳۹۳.
نویسندگان پیشرو ایران
پژوهشی دربارهٔ سیر نثر و نویسندگان معاصر ایران.
چهار شاعر آزادی
پژوهشی دربارهٔ عارف قزوینی، میرزاده عشقی، ملک‌الشعرای بهار و فرخی یزدی.
ترجمهٔ ادبی
برگردان آثار نویسندگان و شاعرانی از جمله آلبر کامو، ژان‌پل سارتر، گراهام گرین و یانیس ریتسوس.
کانون نویسندگان ایران
از اعضای اولیهٔ کانون و نویسندهٔ «سرگذشت کانون نویسندگان ایران».
جایزهٔ ماکس ژاکوب
دریافت جایزهٔ شعر ماکس ژاکوب در سال ۲۰۰۵ برای «Le Temps versatile»، با ترجمهٔ فریده روا.
سینما
بازی در «آرامش در حضور دیگران»، «ستارخان» و «رخساره».
شجره‌نامه خانوادگی
شهرزاد سپانلودختر

دختر؛ خواننده و ترانه‌سرا. منبع: https://parsi.euronews.com/2015/05/12/sepanloo-iranian-poet-gone

سندباد سپانلوپسر

پسر محمدعلی سپانلو و پرتو نوری‌علا. منبع: https://parsi.euronews.com/2015/05/12/sepanloo-iranian-poet-gone

پرتو نوری‌علاهمسر

شاعر، نویسنده و همسر پیشین محمدعلی سپانلو، مادر شهرزاد و سندباد. عکس خانوادگی از وبگاه پرتو نوری‌علا.

پیوست‌ها
ساخت صفحه یادبود
یادبود محمدعلی سپانلو | QR LIFE