به یاد همیشه

محمد نوری

۱ دی ۱۳۰۸۹ مرداد ۱۳۸۹

محل درگذشت: تهران

آدرس آرامگاه: بهشت زهرا — قطعهٔ هنرمندان، تهران

محمد نوری

۱ دی ۱۳۰۸ — ۹ مرداد ۱۳۸۹

محل درگذشت: تهران

آدرس آرامگاه: بهشت زهرا — قطعهٔ هنرمندان، تهران

رفتی، اما روشنای خاطره‌ات در جانِ روزها ماندگار است.

صدایی برای چند نسل — روایت و منابع

این متن، بازنویسی روایی بر اساس منابع است و نقل‌قول مستقیم یا نوشته شخصی فرد نیست.

بسیاری از شنوندگان، مرا با «جان مریم» به یاد می‌آورند؛ ترانه‌ای که از نخستین آشنایی‌های آنان با صدای من بود و در گزارش‌های مربوط به کارنامه‌ام هم جای برجسته‌ای دارد. اما مسیر من به یک ترانه محدود نمی‌شود. آواز، آموزش صدا و پیوند موسیقی با شعر، بخش‌های به‌هم‌پیوستهٔ کارم بودند. در طول چند دهه با آهنگسازان مختلف همکاری کردم و آثاری خواندم که بخشی از آن‌ها به ترانه‌های بومی نزدیک بودند و بخشی دیگر بر شعر معاصر تکیه داشتند. مرور این آثار، راهی برای شناخت شیوه‌ای است که در میان گونه‌های آواز ایرانی شکل گرفت.

آموزش من از چند مسیر گذشت. در هنرستان تئاتر درس خواندم و آواز ایرانی را نزد اسماعیل مهرتاش آموختم. برای آواز کلاسیک از آموزش فاخره صبا و اولین باغچه‌بان بهره بردم. تئوری موسیقی، سلفژ و پیانو نیز در آموزش‌هایم جای داشتند و نام مصطفی کمال‌پورتراب، سیروس شهردار و فریدون فرزانه در گزارش این دوره آمده است. تحصیل زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه تهران، وجه دیگری از فعالیت آموزشی‌ام بود. کنار هم قرار گرفتن آموزش موسیقی، تئاتر و ادبیات، پشتوانه‌ای برای کار حرفه‌ای من فراهم کرد؛ مسیری که هم به فن خواندن مربوط می‌شد و هم به مواجهه با متن.

شیوهٔ آوازم را با تعبیر «موسیقی سبک فاخر» معرفی می‌کردم؛ عبارتی که محمود خوشنام، منتقد موسیقی، در بازگویی گفت‌وگوهایش با من ثبت کرده است. او بر انتخاب شعر و ارتباط این شیوه با آواز و ترانهٔ اروپایی تأکید می‌کند. این توصیف، ارزیابی همان منتقد از کار من است و نباید آن را داوری یگانه دربارهٔ همهٔ آثارم دانست. در گزارشی دیگر، محمد وافری، از شاگردانم، از پیوند نغمه‌های بومی با تکنیک آواز کلاسیک سخن گفته است. این روایت‌ها توضیح می‌دهند که چرا برای معرفی کارم تنها یک عنوانِ سبکی کافی دانسته نشده و دربارهٔ جایگاه آن بحث شده است.

همکاری با محمد سریر، فریبرز لاچینی و شهرام گلپریان در کارنامه‌ام جای دارد. در میان آثاری که اجرا کردم، «جان مریم»، «شالیزار»، «رنج دوران» و «آوازهای سرزمین خورشید» از نام‌های شناخته‌شده‌اند. شعر «جان مریم» از خودم بود و در بسیاری از اجراهای دیگر، شعر شاعران معاصر به آواز درآمد. خوشنام، اجرای «عاشقانه» بر شعر فروغ فرخزاد را از نمونه‌های قابل توجه این مسیر معرفی کرده است. محمد سریر نیز در یادمان نودمین زادروزم، از آشنایی من با ادبیات و موسیقی بومی و اجرای قطعاتی به زبان آذری سخن گفت. این جزئیات، دامنهٔ کار را فراتر از چند ترانهٔ مشهور نشان می‌دهند.

آموزش آواز، در کنار اجرا و ضبط، بخشی از زندگی حرفه‌ای‌ام بود. محمد وافری در گزارشی از کلاس‌ها گفته است که بر پیدا کردن صدای خود هنرجو تأکید می‌کردم و از او نمی‌خواستم صدایش را شبیه صدای من کند. این توصیف به تجربهٔ شاگردم از آموزش‌ها منسوب است. علیرضا شفقی‌نژاد، که رهبری ارکستر و همراهی پیانویی با من را تجربه کرده بود، از بیان، قدرت و حجم صدا در اجراهای صحنه‌ای سخن گفته است. آنچه این دو روایت به کارنامه اضافه می‌کنند، توجه هم‌زمان به فن آواز، شخصیت صدای هر خواننده و تجربهٔ اجرای زنده است.

پس از سال‌هایی دوری از صحنه، در سال ۱۳۸۰ کنسرتی به سود بیماران سرطانی برگزار کردم؛ رویدادی که در مرورهای زندگی حرفه‌ای‌ام به آن اشاره شده است. انتخاب به‌عنوان چهرهٔ ماندگار موسیقی در سال ۱۳۸۵ نیز از تقدیرهای رسمی این مسیر بود. در سال‌های پایانی همچنان با اجرا و آموزش شناخته می‌شدم. امروز آثار ضبط‌شده، روایت همکاران و تجربهٔ شاگردان، سه راه جداگانه برای شناخت کار من‌اند. هر شنونده می‌تواند از یک ترانهٔ آشنا آغاز کند و بعد، در میان اجراهای دیگر، به تنوع شعرها، آهنگسازان و شیوهٔ خواندن توجه کند؛ همان میراث شنیداری که امکان آشنایی نسل‌های بعد با این کارنامه را فراهم می‌کند.

منابع بررسی‌شده

۱. رادیو فردا، «محمد نوری، خواننده سرشناس ایرانی درگذشت»، ۱۰ مرداد ۱۳۸۹ — تاریخ تولد، درگذشت در بیمارستان جم تهران، آموزش‌ها و آثار. سنِ درج‌شده در خبر با محاسبه از تاریخ‌ها یکسان نیست؛ عدد سن آن خبر استفاده نشده است:

https://www.radiofarda.com/amp/F11_Iran_singer_Mohammad_Nouri_died/2115193.html

۲. رادیو زمانه، شهزاده سمرقندی، «سبک من سبک و فاخر است»، ۱۲ مرداد ۱۳۸۹، گفت‌وگو با محمود خوشنام — تحلیل شیوهٔ آواز و بازگویی گفت‌وگوهای منتقد با نوری:

https://zamaaneh.com/shahzadeh/2010/08/print_post_195.html

۳. رادیو فردا، محمد ضرغامی، «محمد نوری؛ صدای ماندگاری که رنج دوران برد»، ۱۴ مرداد ۱۳۸۹ — روایت محمد وافری از آموزش آواز و دیدگاه همکاران دربارهٔ سبک:

https://www.radiofarda.com/a/f4_Mohammad_Nouri_Passion_time_pop_music/2119207.html

۴. ایندیپندنت فارسی، مژگان غفاری شیروان، «محمد نوری، صدای خاطرات چندین نسل»، ۱ دی ۱۳۹۹ — همکاری‌ها، شعر، کنسرت خیریه، چهرهٔ ماندگار و محل دفن:

https://www.independentpersian.com/node/107891/فرهنگ-و-هنر/موسیقی/محمد-نوری،-صدای-خاطرات-چندین-نسل%C2%A0

۵. سرپوش، «آوازه‌خوان دلبسته خانه قدیمی‌اش بود»، ۱۱ مرداد ۱۳۹۶، گفت‌وگو با علیرضا شفقی‌نژاد — تجربهٔ مستقیم همکاری و ارزیابی او از اجرای صحنه‌ای نوری:

https://www.sarpoosh.com/art-cinema/music/music960502784.html

۶. موسیقی زمینه: پرلود شمارهٔ ۴ شوپن، اجرای Porticodoro / SmartCGArt؛ CC BY 3.0؛ این موسیقی، اجرای محمد نوری نیست. اعتبار اثر در فهرست موسیقی سایت ثبت شده است.

یادداشت پژوهش: دربارهٔ زادگاه، گزارش رادیو فردا تهران و گزارش ایندیپندنت رشت را نوشته‌اند؛ به‌دلیل حل‌نشدن اختلاف، فیلد زادگاه خالی مانده است. نام هنگام تولد، نام والدین و نسبت‌های خانوادگی تأییدنشده ثبت نشده‌اند.این متن، بازنویسی روایی بر اساس منابع است و نقل‌قول مستقیم یا نوشته شخصی فرد نیست.

بسیاری از شنوندگان، مرا با «جان مریم» به یاد می‌آورند؛ ترانه‌ای که از نخستین آشنایی‌های آنان با صدای من بود و در گزارش‌های مربوط به کارنامه‌ام هم جای برجسته‌ای دارد. اما مسیر من به یک ترانه محدود نمی‌شود. آواز، آموزش صدا و پیوند موسیقی با شعر، بخش‌های به‌هم‌پیوستهٔ کارم بودند. در طول چند دهه با آهنگسازان مختلف همکاری کردم و آثاری خواندم که بخشی از آن‌ها به ترانه‌های بومی نزدیک بودند و بخشی دیگر بر شعر معاصر تکیه داشتند. مرور این آثار، راهی برای شناخت شیوه‌ای است که در میان گونه‌های آواز ایرانی شکل گرفت.

آموزش من از چند مسیر گذشت. در هنرستان تئاتر درس خواندم و آواز ایرانی را نزد اسماعیل مهرتاش آموختم. برای آواز کلاسیک از آموزش فاخره صبا و اولین باغچه‌بان بهره بردم. تئوری موسیقی، سلفژ و پیانو نیز در آموزش‌هایم جای داشتند و نام مصطفی کمال‌پورتراب، سیروس شهردار و فریدون فرزانه در گزارش این دوره آمده است. تحصیل زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه تهران، وجه دیگری از فعالیت آموزشی‌ام بود. کنار هم قرار گرفتن آموزش موسیقی، تئاتر و ادبیات، پشتوانه‌ای برای کار حرفه‌ای من فراهم کرد؛ مسیری که هم به فن خواندن مربوط می‌شد و هم به مواجهه با متن.

شیوهٔ آوازم را با تعبیر «موسیقی سبک فاخر» معرفی می‌کردم؛ عبارتی که محمود خوشنام، منتقد موسیقی، در بازگویی گفت‌وگوهایش با من ثبت کرده است. او بر انتخاب شعر و ارتباط این شیوه با آواز و ترانهٔ اروپایی تأکید می‌کند. این توصیف، ارزیابی همان منتقد از کار من است و نباید آن را داوری یگانه دربارهٔ همهٔ آثارم دانست. در گزارشی دیگر، محمد وافری، از شاگردانم، از پیوند نغمه‌های بومی با تکنیک آواز کلاسیک سخن گفته است. این روایت‌ها توضیح می‌دهند که چرا برای معرفی کارم تنها یک عنوانِ سبکی کافی دانسته نشده و دربارهٔ جایگاه آن بحث شده است.

همکاری با محمد سریر، فریبرز لاچینی و شهرام گلپریان در کارنامه‌ام جای دارد. در میان آثاری که اجرا کردم، «جان مریم»، «شالیزار»، «رنج دوران» و «آوازهای سرزمین خورشید» از نام‌های شناخته‌شده‌اند. شعر «جان مریم» از خودم بود و در بسیاری از اجراهای دیگر، شعر شاعران معاصر به آواز درآمد. خوشنام، اجرای «عاشقانه» بر شعر فروغ فرخزاد را از نمونه‌های قابل توجه این مسیر معرفی کرده است. محمد سریر نیز در یادمان نودمین زادروزم، از آشنایی من با ادبیات و موسیقی بومی و اجرای قطعاتی به زبان آذری سخن گفت. این جزئیات، دامنهٔ کار را فراتر از چند ترانهٔ مشهور نشان می‌دهند.

آموزش آواز، در کنار اجرا و ضبط، بخشی از زندگی حرفه‌ای‌ام بود. محمد وافری در گزارشی از کلاس‌ها گفته است که بر پیدا کردن صدای خود هنرجو تأکید می‌کردم و از او نمی‌خواستم صدایش را شبیه صدای من کند. این توصیف به تجربهٔ شاگردم از آموزش‌ها منسوب است. علیرضا شفقی‌نژاد، که رهبری ارکستر و همراهی پیانویی با من را تجربه کرده بود، از بیان، قدرت و حجم صدا در اجراهای صحنه‌ای سخن گفته است. آنچه این دو روایت به کارنامه اضافه می‌کنند، توجه هم‌زمان به فن آواز، شخصیت صدای هر خواننده و تجربهٔ اجرای زنده است.

پس از سال‌هایی دوری از صحنه، در سال ۱۳۸۰ کنسرتی به سود بیماران سرطانی برگزار کردم؛ رویدادی که در مرورهای زندگی حرفه‌ای‌ام به آن اشاره شده است. انتخاب به‌عنوان چهرهٔ ماندگار موسیقی در سال ۱۳۸۵ نیز از تقدیرهای رسمی این مسیر بود. در سال‌های پایانی همچنان با اجرا و آموزش شناخته می‌شدم. امروز آثار ضبط‌شده، روایت همکاران و تجربهٔ شاگردان، سه راه جداگانه برای شناخت کار من‌اند. هر شنونده می‌تواند از یک ترانهٔ آشنا آغاز کند و بعد، در میان اجراهای دیگر، به تنوع شعرها، آهنگسازان و شیوهٔ خواندن توجه کند؛ همان میراث شنیداری که امکان آشنایی نسل‌های بعد با این کارنامه را فراهم می‌کند.

منابع بررسی‌شده

۱. رادیو فردا، «محمد نوری، خواننده سرشناس ایرانی درگذشت»، ۱۰ مرداد ۱۳۸۹ — تاریخ تولد، درگذشت در بیمارستان جم تهران، آموزش‌ها و آثار. سنِ درج‌شده در خبر با محاسبه از تاریخ‌ها یکسان نیست؛ عدد سن آن خبر استفاده نشده است:

https://www.radiofarda.com/amp/F11_Iran_singer_Mohammad_Nouri_died/2115193.html

۲. رادیو زمانه، شهزاده سمرقندی، «سبک من سبک و فاخر است»، ۱۲ مرداد ۱۳۸۹، گفت‌وگو با محمود خوشنام — تحلیل شیوهٔ آواز و بازگویی گفت‌وگوهای منتقد با نوری:

https://zamaaneh.com/shahzadeh/2010/08/print_post_195.html

۳. رادیو فردا، محمد ضرغامی، «محمد نوری؛ صدای ماندگاری که رنج دوران برد»، ۱۴ مرداد ۱۳۸۹ — روایت محمد وافری از آموزش آواز و دیدگاه همکاران دربارهٔ سبک:

https://www.radiofarda.com/a/f4_Mohammad_Nouri_Passion_time_pop_music/2119207.html

۴. ایندیپندنت فارسی، مژگان غفاری شیروان، «محمد نوری، صدای خاطرات چندین نسل»، ۱ دی ۱۳۹۹ — همکاری‌ها، شعر، کنسرت خیریه، چهرهٔ ماندگار و محل دفن:

https://www.independentpersian.com/node/107891/فرهنگ-و-هنر/موسیقی/محمد-نوری،-صدای-خاطرات-چندین-نسل%C2%A0

۵. سرپوش، «آوازه‌خوان دلبسته خانه قدیمی‌اش بود»، ۱۱ مرداد ۱۳۹۶، گفت‌وگو با علیرضا شفقی‌نژاد — تجربهٔ مستقیم همکاری و ارزیابی او از اجرای صحنه‌ای نوری:

https://www.sarpoosh.com/art-cinema/music/music960502784.html

۶. موسیقی زمینه: پرلود شمارهٔ ۴ شوپن، اجرای Porticodoro / SmartCGArt؛ CC BY 3.0؛ این موسیقی، اجرای محمد نوری نیست. اعتبار اثر در فهرست موسیقی سایت ثبت شده است.

یادداشت پژوهش: دربارهٔ زادگاه، گزارش رادیو فردا تهران و گزارش ایندیپندنت رشت را نوشته‌اند؛ به‌دلیل حل‌نشدن اختلاف، فیلد زادگاه خالی مانده است. نام هنگام تولد، نام والدین و نسبت‌های خانوادگی تأییدنشده ثبت نشده‌اند.

منبع فایل موسیقی زمینه و متن مجوز CC BY 3.0 (نسخهٔ مورد استفاده در سایت با فشرده‌سازی صوتی آماده شده است):

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:FChopinPreludeOp28n4.OGG

https://creativecommons.org/licenses/by/3.0/

کارنامهٔ موسیقی و آموزش

حرفه و دلیل شهرت
خواننده و مدرس آواز ایرانی؛ شناخته‌شده با اجرای «جان مریم» و تلفیق آموزش آواز کلاسیک با ترانه‌های فارسی و بومی. منابع ۱ تا ۴ زندگی‌نامه.
آموزش و مهارت‌ها
آواز ایرانی نزد اسماعیل مهرتاش؛ آواز کلاسیک نزد فاخره صبا و اولین باغچه‌بان؛ آموزش سلفژ، تئوری موسیقی و پیانو؛ تحصیل زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه تهران. منبع ۱ و ۴ زندگی‌نامه.
آثار و همکاری‌های شاخص
از اجراهای شناخته‌شده: «جان مریم»، «شالیزار»، «رنج دوران» و «آوازهای سرزمین خورشید». از آهنگسازان همکار: محمد سریر، فریبرز لاچینی و شهرام گلپریان. منابع ۱ و ۴ زندگی‌نامه.
تقدیر و حضور اجتماعی
چهرهٔ ماندگار موسیقی در ۱۳۸۵؛ برگزاری کنسرت در ۱۳۸۰ به سود بیماران سرطانی. منبع ۴ زندگی‌نامه.
میراث آموزشی و شیوهٔ آواز
محمد وافری، از شاگردان او، بر توجه نوری به یافتن صدای مستقل هر هنرجو تأکید کرده است. محمود خوشنام نیز تعبیر «موسیقی سبک فاخر» را از گفت‌وگوهایش با او نقل می‌کند. منابع ۲ و ۳ زندگی‌نامه.
ساخت صفحه یادبود
یادبود محمد نوری | QR LIFE