نادر نادرپور

به یاد همیشه

نادر نادرپور

۱۶ خرداد ۱۳۰۸۲۹ بهمن ۱۳۷۸

زادگاه: تهران، ایران، محل درگذشت: لس‌آنجلس، ایالات متحده آمریکا

نادر نادرپور
یادبود نادر نادرپور

نادر نادرپور

۱۶ خرداد ۱۳۰۸ — ۲۹ بهمن ۱۳۷۸

رفتی، اما روشنای خاطره‌ات در جانِ روزها ماندگار است.

زادگاه: تهران، ایران · محل درگذشت: لس‌آنجلس، ایالات متحده آمریکا

آلبوم عکس
04

از چپ: هوشنگ ابتهاج، فریدون مشیری، سیاوش کسرایی و نادر نادرپور؛ دهه ۱۹۶۰. منبع: آلبوم کسرایی، Wikimedia Commons؛ مالکیت عمومی در ایران؛ بدون ویرایش.

پیام صوتی
0:00

زندگی‌نامه

نادر نادرپور از شاعرانی بود که شعر را با چشمِ تصویرساز می‌نوشت. او در تهران و در خانواده‌ای آشنا با ادبیات، نقاشی و موسیقی رشد کرد. پدرش، تقی میرزا، فارسی و فرانسه را می‌شناخت و شعر کهن را به او معرفی کرد؛ مادرش نیز با موسیقی آشنا بود. این فضای فرهنگی، پیوندی زودهنگام میان کلمه، رنگ و آهنگ در زندگی او پدید آورد.

پس از تحصیل در دبیرستان ایرانشهر، برای آموختن زبان و ادبیات فرانسه به پاریس رفت و در سوربن درس خواند. آشنایی با ادبیات فرانسه، به‌ویژه شعر نمادگرا، در ترجمه‌ها و نگاه ادبی او بازتاب یافت. بازگشتش به ایران با تحولات سیاسی دهه ۱۳۳۰ هم‌زمان شد؛ تجربه‌هایی که مسیر فکری و حرفه‌ای او را تغییر دادند.

با انتشار دفترهایی مانند «چشم‌ها و دست‌ها»، «دختر جام» و «شعر انگور»، جایگاهش در میان شاعران نوگرای زمانه شناخته شد. موسیقی شعر و تصویرهای روشن، از ویژگی‌هایی است که منتقدان در بررسی آثارش برجسته کرده‌اند. بااین‌حال، درباره میزان نوآوری و گرایش او به قالب و احساس، دیدگاه‌ها یکسان نبوده است. خواندن این نقدهای متفاوت، تصویری دقیق‌تر از کارنامه او می‌دهد.

نادرپور فقط شاعر نبود. در نشریات فرهنگی کار کرد، به ترجمه پرداخت و در برنامه‌های ادبی رادیو و تلویزیون نقش داشت. سرپرستی گروه ادب امروز، فرصتی برای معرفی شاعران و نویسندگان معاصر بود. تحصیل زبان ایتالیایی و ارتباط با محافل ادبی اروپا نیز دامنه تجربه او را از محیط ادبی تهران فراتر برد.

پس از انقلاب، از ایران رفت؛ نخست در فرانسه و سپس در آمریکا زندگی کرد. دوری از وطن در شعرهای این دوره حضوری آشکار دارد. زندگی در مهاجرت، ادامه همان مسیر ادبی در شرایطی تازه بود: حفظ زبان فارسی و نوشتن از خاطره، جدایی و سرزمین ازدست‌رفته. او در ۲۹ بهمن ۱۳۷۸ در لس‌آنجلس درگذشت.

پس از درگذشتش، ژاله نادرپور در حفظ و انتشار آثار او کوشید. میراث نادرپور را می‌توان در دفترهای شعر، ترجمه‌ها و فعالیت‌های فرهنگی‌اش دنبال کرد؛ کارنامه‌ای که برای شناخت پیوند شعر نو فارسی با تصویرپردازی و ادبیات اروپا اهمیت دارد.

از مطبوعات دانش‌آموزی تا ترجمه

ایرانیکا نخستین شعرها و مقاله‌های نادرپور را در نشریات «رهبر» و «مردم»، در دوران تحصیل دبیرستان، ثبت کرده است. او در جوانی فعالیت سیاسی را تجربه کرد و در سال ۱۹۴۸ همراه شماری از نویسندگان از حزب توده کناره گرفت. این دوره در کنار تحصیل ادبیات فرانسه و فعالیت بعدی در مجلات فرهنگی، زمینهٔ شکل‌گیری کارنامه‌ای را توضیح می‌دهد که شعر، ترجمه و نقد را کنار هم داشت.

تصویر در دفترهای شعر

نادرپور برای ساختن تصویر از رنگ، حرکت و جزئیات ملموس استفاده می‌کرد. «چشم‌ها و دست‌ها»، «دختر جام» و «شعر انگور» امکان دنبال‌کردن این شیوه را در دوره‌های مختلف می‌دهند. برای شناخت زندگی و کار او از زاویه‌ای دیگر، بنیاد مطالعات ایران مدخلی در مجموعهٔ تاریخ شفاهی خود به او اختصاص داده است.

منابع بررسی‌شده

دانشنامه ایرانیکا؛ زندگی و آثار

توانا؛ روایت زندگی و خاطرات منتشرشده

شهرکتاب؛ گفت‌وگو درباره شعر نادرپور

منابع تکمیلی زندگی‌نامه، آثار و رسانه‌ها

زندگی و آثار

مشخصات اصلی
شاعر، منتقد و مترجم ایرانی؛ تولد ۱۶ خرداد ۱۳۰۸، فوت ۲۹ بهمن ۱۳۷۸؛ سن هنگام درگذشت ۷۰ سال.
آثار شاخص
چشم‌ها و دست‌ها (۱۳۳۳)، دختر جام (۱۳۳۴)، شعر انگور (۱۳۳۷)، سرمه خورشید (۱۳۳۹)، برگزیده اشعار (۱۳۴۲). تاریخ‌ها مربوط به دفترهای معرفی‌شده در ایرانیکا هستند.
تحصیلات و مهارت‌ها
تحصیل زبان و ادبیات فرانسه در سوربن؛ آموزش ایتالیایی در پروجا و رم؛ شاعری، ترجمه و اداره برنامه‌های ادبی.
مکان‌ها و میراث
تهران: کودکی و فعالیت فرهنگی؛ پاریس: تحصیل و مهاجرت؛ ایتالیا: آموزش زبان؛ لس‌آنجلس: سال‌های پایانی.
خلاصه سریع
نام: نادر نادرپور | ملیت: ایرانی | حرفه: شاعر و مترجم | اثر شاخص: سرمه خورشید | فرزند: پوپک | دلیل شهرت: شعر نو با تصویرپردازی روشن.
تحصیل در پاریس
زبان و ادبیات فرانسه را در سوربن خواند.
دفترهای آغازین
چشم‌ها و دست‌ها، دختر جام و شعر انگور.
ادب امروز
در برنامه‌های ادبی رسانه و معرفی شاعران و نویسندگان معاصر فعالیت داشت.
تاریخ شفاهی
مصاحبهٔ صوتی بنیاد مطالعات ایران شامل خاطرات و زندگی ادبی نادرپور است.

شجره‌نامه

تقی میرزاپدر

پدر و آموزگار نخست شعر و زبان فرانسه؛ ایرانیکا

شهلا ملک‌زاده هیربدهمسر

همسر پیشین؛ نام و نسبت در ایرانیکا

ژاله نادرپورهمسر

همسر و پایه‌گذار بنیاد نادرپور؛ توانا

پوپکدختر

نام کوچک در ایرانیکا تأیید شده؛ نام خانوادگی حدس زده نشده است

یادبود نادر نادرپور | QR LIFE