یاد یک زندگی
حسن زیرک
۸ آذر ۱۳۰۰–۵ تیر ۱۳۵۱
زادگاه: محله قلعه سردار، بوکان، آذربایجان غربی، محل درگذشت: بوکان، آذربایجان غربی
آدرس آرامگاه: آرامگاه حسن زیرک در دامنه کوه نالشکینه، دامنه کوه نالشکینه، بوکان
بیوگرافی
حسن زیرک، با نام خانوادگی نخستین «زلهبوکانی»، در سال ۱۳۰۰ خورشیدی در محله قلعه سردار بوکان به دنیا آمد. او در کودکی پدرش عبدالله را از دست داد و پس از ازدواج دوباره مادرش آمنه، روزگار دشواری را تجربه کرد. شرایط زندگی فرصت آموزش رسمی و مدرسهرفتن را از او گرفت؛ از نوجوانی برای گذران زندگی به کارهای گوناگون روی آورد. بااینهمه، استعداد موسیقیایی و حافظه شنیداری کمنظیرش راه دیگری برایش گشود.
زیرک آوازهای محلی را از فضای زندگی مردم و سنت شفاهی منطقه مکریان فراگرفت و بهتدریج صدایش در میان دوستداران موسیقی کردی شناخته شد. در دهههای میانی سده بیستم با رادیو کردی بغداد همکاری کرد و سپس حضورش در رادیوهای تهران و کرمانشاه به گسترش شهرت او انجامید. آوازخوانی به کردی سورانی و هورامی و اجرای برخی آثار به فارسی، ترکی آذربایجانی و لری، گستره فعالیتش را از مرزهای یک منطقه فراتر برد.
در تهران و کرمانشاه با نوازندگان و موسیقیدانانی چون مجتبی میرزاده، جلیل شهناز، حسن کسایی و اعضای ارکسترهای رادیویی همکاری داشت. ویژگی برجسته او بداههسرایی و توان ساختن یا تغییر شعر و ملودی در هنگام اجرا بود. صدها ضبط رادیویی و ترانههایی چون «نوروز»، «بارانه»، «مریم بوکانی»، «نالشکینه» و «آمان دکتر» نام او را در حافظه چند نسل ماندگار کرد. میدیا زندی، همسر نخست او و گوینده رادیو، از استقبال فراوان مخاطبان برنامههای کردی یاد کرده است.
زندگی شخصی و حرفهای او همواره آسان نبود. سفر و کار در شهرهای گوناگون، دورههای دوری از رادیو و دشواریهای اقتصادی بر مسیر هنریاش سایه انداختند. او از ازدواج با میدیا زندی دو دختر به نامهای مهتاب و مهناز داشت و بعدها با رابعه نیز ازدواج کرد. روایتهای مختلفی درباره بعضی رخدادهای تلخ زندگی او نقل شده که همه آنها از نظر تاریخی به یک اندازه تأییدشده نیستند.
حسن زیرک در ۵ تیر ۱۳۵۱ در بوکان درگذشت و آرامگاهش در دامنه کوه نالشکینه این شهر قرار دارد. او با ثبت و بازآفرینی بخش بزرگی از ترانههای شفاهی کردی، به حفظ میراث موسیقی مکریان کمک کرد. هنوز هم صدای گرم و شیوه بداههخوانی او برای شنوندگان کردیزبان آشناست و آثارش نهتنها بهعنوان ترانه، بلکه بهعنوان بخشی از حافظه فرهنگی منطقه شنیده میشوند.
منابع: کوردیپدیا، رادیو زمانه، رادیوکردموزیک و گزارش ایرانوایر.
دلنوشته
روز وصل دوستداران یاد باد یاد باد آن روزگاران یاد باد
— حافظ
اطلاعات بیشتر
- نام اصلی
- حسن زلهبوکانی؛ نام هنری و خانوادگی بعدی: حسن زیرک.
- تولد و فوت بر اساس منابع
- تولد: ۸ آذر ۱۳۰۰ (۲۹ نوامبر ۱۹۲۱). فوت: ۵ تیر ۱۳۵۱ (۲۶ ژوئن ۱۹۷۲)؛ برخی منابع برای روز میلادی فوت تاریخ متفاوت ذکر کردهاند.
- حرفه
- خواننده موسیقی فولکلور کردی، بداههسرا و ترانهپرداز.
- آثار شاخص
- نوروز، بارانه، کتانه، مریم بوکانی، نالشکینه، آمان دکتر، زارا، لایلای، کابوکه، یالا شوفر.
- میراث هنری
- ثبت و بازآفرینی صدها ترانه شفاهی کردی؛ همکاری با رادیوهای بغداد، تهران، کرمانشاه، سنندج و تبریز.
- تحصیلات
- به دلیل دشواریهای دوران کودکی تحصیلات رسمی نداشت؛ موسیقی را به شیوه شنیداری و در بستر فرهنگ شفاهی فراگرفت.
- مهارتها
- بداههسرایی، اجرای مقامهای کردی، ساخت ملودی و شعر هنگام اجرا، حافظه موسیقایی و آواز به چند زبان.
- ویژگیهای شخصیتی
- به روایت برخی نزدیکان ساده، صادق و بیآلایش توصیف شده است؛ از این توصیفها نمیتوان همه ابعاد شخصیت او را نتیجه گرفت.
- علایق شخصی و ورزش
- علاقه به خوانندگی و موسیقی کردی آشکار است؛ ورزش، غذا، کتاب، فیلم یا حیوان خانگی مورد علاقه با منبع قابلاعتماد مشخص نشده است.
- دستاوردها و حقایق
- شهرت گسترده در رادیو کردی؛ از او بیش از هزار ضبط گزارش شده است. میدیا زندی از حجم بالای نامههای شنوندگان یاد کرده است.
شجرهنامه خانوادگی
پدر حسن زیرک؛ در کودکی او درگذشت.
همسر نخست؛ گوینده بخش کردی رادیو تهران؛ مادر مهتاب و مهناز. درگذشته ۱۳۸۷.
دختر حسن زیرک و میدیا زندی.



