
وقار یک زندگی
رضا رویگری
۶ دی ۱۳۲۵—۱ بهمن ۱۴۰۴
زادگاه: تجریش، شمیران تهران، محل درگذشت: تهران
آدرس آرامگاه: قطعهٔ هنرمندان، بهشت زهرا (س)، تهران
این قافلهٔ عمر عجب میگذرد
دریاب دمی که با طرب میگذرد
رضا رویگری در گزارش تاریخ شفاهی موزهٔ سینما. منبع تصویر: پرسون.
پیام صوتی
بیوگرافی
رضا رویگری، بازیگر تئاتر، سینما و تلویزیون، خواننده و نقاش ایرانی، برای یک نسل با صدای سرود «ایران ایران» و برای نسلی دیگر با چهرهٔ کیان در «مختارنامه» به یاد مانده است. میان این دو تصویر، سالها کار روی صحنه، تجربهٔ بازی در فیلمهایی با حالوهوای متفاوت و علاقهای مداوم به آواز و نقاشی قرار دارد.
کودکی در تجریش و نخستین تجربههای صدا
رویگری در ۶ دی ۱۳۲۵ در تجریش، حوالی بازار و امامزاده صالح تهران، به دنیا آمد. تنها فرزند خانواده بود. پدرش، مجتبی رویگری، باغبان بود و دوست داشت فرزندش تحصیلات حوزوی را ادامه دهد. رضا در مسجد اعظم تجریش نزد سید فخرالدین طاهری قرآنخواندن آموخت و به گفتهٔ خودش در شبهای رمضان اذان میگفت. در همان محله، سینما بهار برایش دنیای تازهای باز کرد. در مصاحبهٔ تاریخ شفاهی موزهٔ سینما تعریف کرد که برای دیدن فیلمها بیتاب بود و به شوخی به دوستانش میگفت روزی نامش روی سردر سینما خواهد رفت. از بازی رستم و سهراب در کوچه هم خاطره داشت و با پوست هندوانه برای خودش کلاهخود میساخت.
دورهٔ مدرسه و دبیرستان را در تجریش گذراند. در جوانی به خلبانی علاقه داشت و دو بار در آزمون آن شرکت کرد. آشنایی با تعزیه، تمرین آواز و تجربهای که بعدها در گروههای تئاتر به دست آورد، جهت کارش را عوض کرد. او در گفتوگو با موزهٔ سینما گفت وارد دانشگاه نشد و بازیگری را روی صحنه آموخت.
کارگاه نمایش و صدایی که از تئاتر به رادیو رسید
اواخر دههٔ ۱۳۴۰ به تئاتر راه یافت. در روایت خودش، نمایش «عبادتی بر زندگینامهٔ حسین بن منصور حلاج» اولین کار حرفهایاش بود. زندگینامهٔ آیفیلم «ویس و رامین» را سرآغاز فعالیت نمایشی او معرفی میکند. تجربهٔ کار با گروه «کوچه» به سرپرستی اسماعیل خلج از دورههای پربار کارش بود. رویگری در چند نمایش خلج آواز هم میخواند. صبا در مرور فعالیت موسیقایی او، خوانندگی تیتراژ «ساعت فاجعه» در ۱۳۵۱ را هم در کارنامهاش ثبت کرده است.
فریدون خشنود صدای او را از تئاتر میشناخت و در زمستان ۱۳۵۷ برای اجرای سرودی که بعدها به نام «ایران ایران» یا «اللهالله» مشهور شد، به سراغش رفت. رویگری به یاد میآورد که در روزهای حکومت نظامی، قطعه را در استودیویی زیرزمینی ضبط کردند. آن اجرا در روزهای انقلاب شنیده شد و سالها بعد نیز با صدای او در مراسم بدرقهاش پخش شد. در سالهای بعد آلبومهای «غوغا»، «از عشق گفتن» و «کازابلانکا» را منتشر کرد. نقاشی نیز برایش یک فعالیت حرفهای بود. آثارش در ایران و آمریکا به نمایش درآمد و در گفتوگویی گفته بود نقاشی تدریس میکرد.
از «محلهٔ بهداشت» تا شاپوری و کیان
رویگری در دو قسمت «چنگک» مقابل دوربین تلویزیون رفت و «محلهٔ بهداشت» مخاطبان بیشتری را با چهرهاش آشنا کرد. ساموئل خاچیکیان پس از دیدن او در تلویزیون، برای فیلم «عقابها» انتخابش کرد. آن فیلم نخستین تجربهٔ بازی سینمایی رویگری بود. بعدها در «اجارهنشینها» با داریوش مهرجویی همکاری کرد. این دیدار حرفهای پیشتر قرار بود با پروژهٔ «الموت» اتفاق بیفتد که ساخته نشد. رویگری از تماشای «اجارهنشینها» کنار مردم در سینما فرهنگ هم خاطرهای شیرین نقل کرده بود.
در فاصلهٔ «اجارهنشینها» تا «مختارنامه»، رویگری در آثاری چون «کانیمانگا»، «شب بیستونهم»، «مسافر ری» و «بوتیک» بازی کرد. خودش «بوتیک» را بهترین حضور سینماییاش میدانست. برای ایفای نقش شاپوری در آن فیلم نامزد تندیس نقش مکمل مرد جشن سینمای ایران شد. حمید نعمتالله در مراسم یادبود او از تسلطش بر گفتن دیالوگ و پیشنهادهایش برای اجرای نقش یاد کرد. در تلویزیون، فریدون احتشام در «به کجا چنین شتابان» و بهویژه کیان ایرانی در مجموعهٔ «مختارنامه» از نقشهای شناختهشدهاش شدند. به روایت رویگری، داوود میرباقری از ابتدا او را برای نقش کیان در نظر داشت.
سالهای پایانی و یاد او
پس از عارضهٔ مغزی، درمان و توانبخشی بخش مهمی از زندگی سالهای پایانی رویگری شد و حضورش در آثار کمتر شد. با اینهمه، در فیلم «پیرپسر» ساختهٔ اکتای براهنی هم دیده شد. سال ۱۴۰۰ موزهٔ سینما هنگام ضبط گفتوگوی تاریخ شفاهیاش به او لوح تقدیر داد. شبکهٔ مستند نیز در فیلم «تماشاگر بهار» به زندگی حرفهای او در بازیگری، آواز و نقاشی پرداخت. رویگری در مصاحبه با آیفیلم ۲ گفته بود آرزو دارد فیلمنامهٔ «فانوسهای رنگی» را از خاطرات کودکی و جوانیاش بسازد و برای دیدن مخاطبان و اجرای کنسرت به افغانستان برود.
رضا رویگری در ۱ بهمن ۱۴۰۴ بر اثر سکتهٔ قلبی در تهران درگذشت. بر پایهٔ تاریخ تولد ثبتشده در آیفیلم و فیلمدیتا، ۷۹ سال داشت. پیکرش ۳ بهمن در قطعهٔ هنرمندان بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد. در مراسم یادبود موزهٔ سینما نمونههایی از نقاشیهایش نیز به نمایش درآمد. بازی در نقش شاپوری و کیان و صدایی که با «ایران ایران» در خاطر مخاطبان ماند، سه وجه از کارنامهایاند که از تئاتر آغاز شد و در چند دهه از فرهنگ تصویری و شنیداری ایران ادامه یافت.
اختلاف گزارشها
آیفیلم و فیلمدیتا زادروز را ۶ دی ۱۳۲۵ ثبت کردهاند. در گزارش مستقلآنلاین ۲۶ دی ۱۳۲۵ و در یک گزارش بازنشرشده از مهر ۶ دی ۱۳۲۹ آمده است. آسیانیوز ایران، با وجود ثبت ۶ دی ۱۳۲۵ در متن، سن درگذشت را ۷۵ سال نوشته است. در این یادبود، تاریخهای آیفیلم و فیلمدیتا مبنا قرار گرفتهاند. دربارهٔ شروع تئاتر نیز روایت خود او در موزهٔ سینما و معرفینامهٔ آیفیلم دو نمایش متفاوت را برجسته میکنند.
منابع
تسنیم، اعلام درگذشت از سوی خانهٔ سینما و گزارش مهر از خاکسپاری
هنرآنلاین، مراسم یادبود در موزهٔ سینما و روایت حمید نعمتالله و نمایش نقاشیها
منظوم، کارنامه و خانواده و گفتوگوی منتشرشده دربارهٔ خانواده و فعالیت کیارش
مستقلآنلاین، گفتوگو و عکسهای خانوادگی، گردآوری گزارشهای درگذشت و آسیانیوز ایران، گزارش درگذشت و اختلاف سن
موزهٔ سینمای ایران، منبع دو گزیدهٔ ویدیویی تاریخ شفاهی، نسخهٔ صوتی «ایران ایران» و آیفیلم، گفتوگو و تصویر آرشیوی نقش کیان
گفتوگوی جام جم آنلاین دربارهٔ مطالعه و هنرمندان مورد تحسین، بازنشر ساتین
عکسهای خانوادگی از همشهری، رضا رویگری و پدرش، روزياتو، رضا رویگری و فرشته میرهاشمی، ستاره، رضا رویگری و تارا کریمی و نمناک، رضا رویگری و پسرش کیارش.
اطلاعات بیشتر
- مهمترین آثار
- عبادتی بر مصیبت حسین بن منصور حلاج، ویس و رامین، سرود ایران ایران، محلهٔ بهداشت، عقابها، اجارهنشینها، کانیمانگا، شب بیستونهم، مسافر ری، بوتیک، به کجا چنین شتابان، مختارنامه و پیرپسر.
- دستاوردها و افتخارات
- نامزدی تندیس زرین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد جشن سینمای ایران برای بوتیک و دریافت لوح تقدیر موزهٔ سینما در سال ۱۴۰۰.
- موسیقی و آلبومها
- اجرای سرود ایران ایران با آهنگسازی فریدون خشنود و انتشار آلبومهای غوغا، از عشق گفتن و کازابلانکا.
- علایق
- نقاشی، آواز و سینما از علایق مستند او بودند. در جوانی به خلبانی هم علاقه داشت و دو بار در آزمون آن شرکت کرد.
- هنر و آموزش
- تدریس نقاشی و نمایش آثار در ایران و آمریکا. در نوجوانی قرآنخواندن را در مسجد اعظم تجریش آموخت.
- مهارتها
- بازیگری صحنه و مقابل دوربین، بیان دیالوگ، آوازخوانی و نقاشی. حمید نعمتالله از تسلط او در بیان دیالوگ و مشارکتش در شکلدادن به نقش شاپوری یاد کرده است.
- ویژگیهای شخصیتی
- در گفتوگو با آیفیلم ۲ از دریافت نقد مخاطبان استقبال کرد. حمید نعمتالله او را بازیگری توصیف کرد که برای بهترشدن اجرای صحنه پیشنهاد میداد.
- اهداف و آرزوها
- ساخت و کارگردانی فیلمنامهٔ فانوسهای رنگی و سفر به افغانستان برای دیدار با هنرمندان و مخاطبان و اجرای کنسرت.
- شهرها و مکانهای مرتبط
- تجریش و تهران، زادگاه و محل یادگیری و فعالیت. نانسی و ورشو، از شهرهای اجرای نمایشی او. آمریکا، محل نمایش بعضی نقاشیها و اجرای کنسرت.
- میراث و تأثیرگذاری
- نقشهای شاپوری و کیان، دو وجه متفاوت از توان بازیگری او را ثبت کردند. آواز ایران ایران از اجراهای شناختهشدهٔ مرتبط با انقلاب ۱۳۵۷ باقی مانده است.
- خاکسپاری
- ۳ بهمن ۱۴۰۴، آرامستان بهشت زهرا (س) تهران، قطعهٔ هنرمندان.
- مطالعه و پسند هنری
- در گفتوگو با جام جم آنلاین، از تأثیر مثبت کتاب راز شاد زیستن گفت و از رضا عطاران و خسرو شکیبایی به نیکی یاد کرد. در تاریخ شفاهی موزهٔ سینما هم شیوهٔ دیالوگنویسی علی حاتمی و داوود میرباقری را ستود.
شجرهنامه خانوادگی

پدر رضا رویگری، معروف به حاج مجتبی. به روایت رضا رویگری در تاریخ شفاهی موزهٔ سینما، باغبان بود.

همسر اول و سابق رضا رویگری و مادر کیارش. در گفتوگوی منتشرشدهاش از تحصیل در معماری، شهرسازی و روانشناسی گفته است. در مراسم بدرقه و یادبود رضا رویگری سخن گفت.

همسر دوم رضا رویگری. در گفتوگوی مشترک رسانهای از تجربهٔ همکاری در یک فیلم با او گفته است.

تنها پسر رضا رویگری، از ازدواج اول. پدرش در مصاحبهای از فعالیت او در موسیقی و تجربهٔ چهرهپردازی در گروه مجموعهٔ ولایت عشق گفته است.
