
وقار یک زندگی
فخری خوروش
۱۰ خرداد ۱۳۰۸—۲۰ خرداد ۱۴۰۲
زادگاه: کرمانشاه، ایران، محل درگذشت: لسآنجلس، ایالات متحدهٔ آمریکا
سالها باید که تا یک سنگ خاره ز آفتاب
لعل گردد در بدخشان یا عقیق اندر یمن
روایت یک عمر بازیگری
این متن، بازنویسی روایی بر اساس منابع است و نقلقول مستقیم یا نوشته شخصی فرد نیست.
اگر بخواهم مسیر کارم را از جایی آغاز کنم، آنجا صحنهٔ تئاتر است؛ هنری که در یک گفتوگو، آن را انتخاب دوبارهٔ خودم در صورت بازگشت به گذشته دانستم. در همان مصاحبه از اختیار بازیگر روی صحنه حرف زدم. این علاقه، در کنار حضورم در سینما و تلویزیون، بخشی از هویت حرفهای من بود. برای شناخت کارنامهام باید هر سه مسیر را کنار هم دید: تجربهٔ اجرای نمایش، شخصیتهایی که در فیلمها بازی کردم و نقشهایی که از راه تلویزیون وارد خانههای مردم شدند.
در دههٔ سی، بازی در نمایشنامههای تلویزیونی به شناختهشدنم کمک کرد. سالهای بعد، تلهتئاترها همچنان بخشی از فعالیت من ماندند. این اجراها به صحنه نزدیک بودند، اما از دریچهٔ تلویزیون به تماشاگر میرسیدند. در تئاتر با هنرمندانی چون جعفر والی و عباس جوانمرد همکاری داشتم و در کنار بازیگرانی قرار گرفتم که بعدها در سینما نیز با آنان همکار شدم. مرور این دوره نشان میدهد که فعالیت تصویری من از پشتوانهٔ تجربهٔ نمایش جدا نبود و شهرت سینمایی، همهٔ پیشینهٔ کارم را در بر نمیگرفت.
نخستین تجربهٔ سینماییام «برای تو» به کارگردانی صادق بهرامی در سال ۱۳۳۴ بود. پس از آن در فیلمهای مختلف حضور پیدا کردم، اما «آقای هالو» ساختهٔ داریوش مهرجویی از نقاط مهم مسیرم شد. در گزارش آیفیلم آمده است که پس از این فیلم، پیشنهادهای مشابه نقش را نپذیرفتم. این جزئیات، بخشی از انتخابهای حرفهای مرا روشن میکند؛ انتخابهایی که فقط از روی تعداد فیلمها نمیتوان آنها را شناخت. بازیگری برای من در کارنامهای میان صحنه، فیلم و مجموعهٔ تلویزیونی ادامه یافت.
«نفرین» ناصر تقوایی، «شازده احتجاب» بهمن فرمانآرا، «شطرنج باد» محمدرضا اصلانی و «سوتهدلان» علی حاتمی از همکاریهای سینمایی من بودند. این نامها، تنوع گروهها و فیلمسازانی را نشان میدهند که با آنها کار کردم. در دورههای بعد نیز در آثاری چون «تاراج»، «بگذار زندگی کنم»، «مردی از جنس بلور» و «مهبانو» بازی کردم. «یک بوس کوچولو» ساختهٔ فرمانآرا در منابع مرور کارنامه، آخرین حضور سینمایی من معرفی شده است. دربارهٔ سال آن، میان معرفیهای منتشرشده تفاوت وجود دارد؛ بنابراین در این روایت بر نام اثر و کارگردان تکیه شده است.
تلویزیون، شکل دیگری از آشنایی مخاطبان با من بود. نقش مهدعلیا در «امیرکبیر» و نقش همسر پهلوان خلیل در «پهلوانان نمیمیرند» از حضورهای شناختهشدهام شدند. در «امام علی»، «باغ گیلاس»، «کت جادویی»، «روشنتر از خاموشی» و «خانهای در تاریکی» نیز حضور داشتم. این مجموعهها در کنار فیلمها و نمایشها، مسیر طولانی فعالیت مرا کامل میکنند. کارنامهٔ تلویزیونیام را باید از تلهتئاترهای آغازین جداگانه مرور کرد؛ دو قالب متفاوت که هر دو در زندگی حرفهای من جای داشتند.
از سال ۱۳۸۵ در آمریکا اقامت داشتم و فعالیت تازهای در سینمای ایران دنبال نکردم. در سال ۲۰۱۰، سومین دورهٔ جشنوارهٔ فیلمهای ایرانی سانفرانسیسکو برای پنجاه سال فعالیت هنری از من تقدیر کرد. این نکوداشت، فرصتی برای مرور همان راهی بود که از نمایش به فیلم و تلویزیون رسید. امروز خود آثار امکان آشنایی دوباره با این مسیر را فراهم میکنند؛ از نقشهای سینمایی دهههای چهل و پنجاه تا مجموعههایی که نسلهای بعد از تلویزیون دیدند. برای شناخت من، این آثار و گفتوگوهای ثبتشده، نشانههایی روشنتر از ستایشهای کلی هستند.
منابع بررسیشده
۱. آیفیلم، معرفی «فخری خوروش» — نام هنگام تولد، شروع شهرت و نقشهای تلویزیونی:
https://fa.ifilmtv.ir/Artist/Content/2257
۲. آیفیلم۲، «فخری خوروش درگذشت»، ۲۱ خرداد ۱۴۰۲ — آغاز سینمایی، انتخاب نقش، اقامت و نکوداشت ۲۰۱۰:
https://fa2.ifilmtv.ir/News/Content/78800/بازیگر%20خانه%20ای%20در%20تاریکی%20درگذشت
۳. ایندیپندنت فارسی، «فخری خوروش، ملکه صحنههای تئاتر، درگذشت»، ۲۱ خرداد ۱۴۰۲ — تاریخهای اصلی، تلهتئاتر و بازگویی مصاحبه دربارهٔ علاقه به تئاتر:
https://www.independentpersian.com/node/335516/فرهنگ-و-هنر/فخری-خوروش،-ملکه-صحنههای-تئاتر،-درگذشت
۴. صدای آمریکا، «خاموشی یک ستاره شرقی در افق غرب»، ۲۱ خرداد ۱۴۰۲ — همکاریهای نمایشی و سینمایی و سالهای پایانی:
https://ir.voanews.com/amp/fakhri-khorvash-passed-away-in-los-angeles/7132030.html
۵. هنرآنلاین، «فخری خوروش بازیگر باسابقه سینما و تلویزیون درگذشت»، ۲۱ خرداد ۱۴۰۲ — تأیید روز و محل درگذشت:
https://www.honaronline.ir/بخش-سینما-تئاتر-6/181741-فخری-خوروش-بازیگر-باسابقه-سینما-تلویزیون-درگذشت
۶. تصاویر آرشیوی از کامنز؛ نام عکاس معلوم نیست؛ پروندهها با وضعیت مالکیت عمومی PD-Iran منتشر شدهاند. تصویر اصلی و کاور یک عکساند؛ تصویر سیاهوسفید گالری، عکس دیگری است:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1426148920_43_5220afbd23-fakhri_khorvash_03.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:1426148920_43_5220afbd23-fakhri_khorvash_01.jpg
۷. موسیقی زمینه: پرلود شمارهٔ ۴ شوپن، اجرای Porticodoro / SmartCGArt، CC BY 3.0؛ اجرای فخری خوروش نیست:
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:FChopinPreludeOp28n4.OGG
پرترهٔ آرشیوی فخری خوروش؛ عکاس نامعلوم؛ کامنز، PD-Iran. منبع ۶ زندگینامه.
اطلاعات بیشتر
- حرفه و نام هنری
- بازیگر ایرانی تئاتر، سینما و تلویزیون؛ نام «فخری اسودی» در معرفی آیفیلم آمده و «فخری خوروش» نام شناختهشدهٔ هنری اوست. منبع ۱ زندگینامه.
- آثار و نقشهای شاخص
- «آقای هالو»، «نفرین»، «شازده احتجاب»، «شطرنج باد» و «سوتهدلان»؛ مهدعلیا در «امیرکبیر» و همسر پهلوان خلیل در «پهلوانان نمیمیرند». منابع ۱، ۳ و ۴ زندگینامه.
- علاقهٔ بیانشده و نکوداشت
- در مصاحبهای بازگشت دوباره به تئاتر را انتخاب خود دانست. جشنوارهٔ فیلمهای ایرانی سانفرانسیسکو در سال ۲۰۱۰ برای پنجاه سال فعالیت از او تقدیر کرد. منابع ۲ و ۳ زندگینامه.